As vangardas

Presentación

2008-03-21T17:02:00.000-07:00

Esta unidade didáctica está deseñada para o estudo das vangardas poéticas galegas do primeiro terzo do século XX.

Á hora de analizarmos calquera período artístico ou produción concreta é conveniente que nos acheguemos antes a todos aqueles aspectos que o rodean que estean ao noso alcance. Este labor previo vainos axudar á súa correcta interpretación e valoración tanto no momento da súa creación como desde a etapa histórica actual.

Maruja Mallo: Verbena (1928)

O principal obxectivo deste material é que o seu paso por el permita adquirir dunha banda unha visión xeral do fenómeno do vangardismo e doutra, unha visión máis específica da súa manifestación no noso corpus literario.

Sigue

Que é unha vangarda?

2008-03-20T23:50:00.000-07:00

(Clica na opción que consideres correcta.)

Dieste - O vello Moreno

2008-03-19T15:59:00.000-07:00

Non me podo lembrar en que taberna de que porto foi. Só sei que a cortina da entrada era vermella e que se enchía como unha vela co vento noitego. Debeu de se-lo rapaz de abordo (sempre andaba con nós, fumaba en paipa e chiscaba o ollo) quen ó ve-la cortina daquel xeito dixo que iamos en popa. Outro dixo que estaba empreñada. E outro que era unha bailarina. Moura..., engadiu; razón, supoño, de que non lle visen as pernas. Este xa tresvariaba, e no pulo de ir namorar á bailarina desapareceu.
Bulía a marexada das conversas con ese ledo barullo en que xa non se sabe un quen fala e quen escoita. Nalgún intre paréceme que se falou dos chinos... duns que ateigaban grandes ríos coas casiñas boiantes; e por entre eses chinos apareceron uns ingleses, e xa de seguida estaba outro lembrándose dunha noiva que tivera en Cardiff e do bonito que era oíla coma quen oe a un paxaro, facendo que entendía (yes, yes...), para que ela rise e garulase máis. Sobre mulleres, como son, como convén tratalas, case que todos tivemos algo que dicir. Cousas, por certo, de moi pouco peso.
Fóranse algúns dos máis trouleiros, e aínda se lles oíu cantar, desafinando polo fino, ó virar por algunha venela cara ós diques, cando o Vello Moreno, deica entón moi calado, arregañou os dentes (non podo xurar que aquilo fose unha surrisa) e dixo ollando para min e, máis de esguello, para outros que estaban por alí, preto da súa mesa:
– ¡Parvadas!
Cando lle quixen da-la razón, sen saber ben aínda a que parvadas afitaba, xa estaba el rosmando cousas que non entendín, como disposto a se pechar de novo nos seus pensamentos.
– Si, lerias... –dixen eu non obstante, na teima de certar–. Coidan que en catro retrousos caben tódolos casos e misterios do mundo.
Entón espabilouse:
–¡Os casos do mundo!... Eu sei dunha muller que aínda hoxe agarda polo seu home... ¡Mais agarda en balde!
Arregañou os dentes outra vez. Se era dor ou surrisa, ou tenreza ou furia, eu non o sei. Era el así, o Vello Moreno. Polo xeito de acariña-lo vaso, xa baleiro, que un mociño espilido acudiu a encher e que el esbicou, pareceunos que ía contar algunha cousa, algún raro exemplo. Todos calamos e escoitamos.
– Ela coidou que ninguén o había de saber... –rompeu a dicir despois dun intre de silencio que, para todos nós, era parte do conto–; e como se sentía, digo eu, moi enlevada por aqueles ollos de entendido en mulleres que a percorrían paseniño de pés a cabeza, deixou primeiro abertas as orellas, parándose a oí-lo que non debía, e despois as portas... ¡A modiño, a modiño! Non espertar ós nenos...
O narrador fixo unha pausa ollando para nós. Nas caras de todos viu que si, que entendiamos... Podía seguir.
– ¡Malpocada! –dixo como considerando o caso moi delicadamente–. En segredo, en segredo, fórono sabendo todos, tódolos que nas vilas saben estas cousas... E o raposiño aquel, viaxante, por máis señas, e do que non se soubo máis nada algún tempo despois, deixou dicir cousas moi churrusqueiras a catro lampantíns que trincaban á súa conta. Deixounas dicir, sentindo as cóxegas. El a sorrir, moi reservado... Máis ou menos de esguello, falouse do home dela, que andaba lonxe, a navegar. E foi cando el dixo (aínda agora se conta): ¡Disque é un toscalleiro, pero soubo escoller! Dígovolo eu... E baixou unha punta do bigote para desafogar, mordéndoa, algún degaro súpeto que lle gavearía polo corpo. Non sei por que me entreteño neses detalles...
–Os contos hai que adornalos –dixo algún dos presentes.
–Si, hai que adornalos, moi ben adornadiños –fungou o Vello Moreno. Bebeu un pouco, apartou de si o vaso e seguiu xa de corrido–: Un día soubo que o seu home viña xa de volta. Que estaba preto, na cidade... Soubo que podía chegar axiña, no intre insospeitado, e encomenzou a arranxa-la casa para recibilo con agarimo. Disque ata mercou algunha roupa nova... E velaí que o home non remataba de chegar. Chegaron en troques dous deses baúles que chaman mundos. E aínda outro despois. E, nunha letra, os miles para o desempeño. E de seguida outra que dobraba á primeira. Mais del, do home, ninguén daba razón. Soamente preguntas das veciñas. ¿E logo, cando vén? Mañá, mañá... As avesulladoras viron como se miraba nun espello, como poñía aquí, alá, o retrato del, co seu marquiño de cunchas e caramuxos... Mañá, mañá. Os picariños non se fartaban de remexer nas pechaduras dos mundos, ou de andar arredor. Ó cabo puideron abrilos, porque da cidade chegou o máis vello amigo do navegante e deulles unhas chaves... E mentres eles remexían, o forasteiro falaba moi baixiño coa nai.
Do seo dos mundos encomenzaron a saíren adovíos de neno, feitucos e rechamanduscos, lambetadas, un trenciño, moedas estranxeiras, bólas de vidro, azuis moradas, cor da prata, do ouro, do lume... E deberon de se quedar moi aglaiados cando llas mostraron á nai, e viron que ela rompía a chorar... E ben, esa muller é a que agarda en balde. Hai quen di que lle quería ó seu home.
Calou un intre. Parecía de pedra; unha pedra na que fosen deixando tremulentas escumas, vindo de moi lonxe, unhas escuras ondas. Dicía agora:
–Si, dende fóra, en falas e consellos, é moi doado ter bos ollos e boas entrañas. As entrañas demóstranse... Por exemplo, non tendo trato, anos arreo, con muller ningunha. Talmente un frade, deses antigos, dos desertos, mais acudindo a tesar un cabo, ou a empuxar bultos na estiba ou ó que cadre, que os brazos aínda rexen; e hai nun deles un nome floreado que non se desborra. Un bo traballo, feito por eses chinos que falabades. Si, hai quen di que lle tiña lei ó seu home, hai quen o di... ¡Mais a min, a min, non haberá quen teña cara a mo dicir!
E de súpeto o Vello Moreno, que tiña a man a tremer no cinto, arrandeou no aire o seu coitelo e espetouno na mesa. Longo tempo quedou o coitelo a abanear.
Seica fun eu quen preguntou despois dun silencio:
–¿Hai moitos anos que foi...?
O Vello Moreno pasou a man pola branca testa rapada e dixo:
–Moitos.
Non quixen preguntar máis, e falamos do semblante do tempo.

* Este texto de Rafael Dieste pertence á súa obra Dos arquivos do trasno (1913).

Cabanillas: Na taberna

2008-03-19T15:09:00.000-07:00

..........Na taberna

Os mozos mariñeiros da fiada
lémbranse rindo alleos de coidados;
cheira a aceite e pemento requeimados
rustrido de xurés en caldeirada.

Conta o patrón nun corro a treboada
do ano setenta –historia de afogados–;
e empuxándose, inando, entran mollados
os homes dunha "lancha de enviada".

Pasa de man en man a xerra roiba
de albariño, e namentres cae a choiva
o vento fai tremar a casa enteira,

detrás do mostrador clarexa o ceo
nas trenzas de ouro, no mirar sereo,
na sorrisa de luz da taberneira.

* Este texto de Ramón Cabanillas pertence á súa obra No desterro (1913).

Castelao: Unha rúa nun porto lonxano

2008-03-19T14:25:00.000-07:00

...UNHA RÚA NUN PORTO LONXANO do norte. As tabernas están acuguladas de mariñeiros e botan polas súas portas o bafo quente dos borrachos. Xentes de todas as castes do mundo, cantigas a gorxa rachada, música de pianolas chocas, moito fedor a sebo...

...Un mariñeiro que fala francés tropeza cun mariñeiro que fala inglés. Os dous fanse promesas de gran amistade, cada un no seu falar. E sen entenderse camiñan xuntos, collidos do brazo, servíndose mutuamente de puntales.

...O mariñeiro que fala francés e mais o mariñeiro que fala inglés entran nunha taberna servida por un home gordo. Queren perder o sentido xuntos para seren máis amigos. ¡Quen sabe se despois de ben borrachos poderán entenderse!

...E cando o mariñeiro que fala inglés xa non rexe co seu corpo, comenza a cantar:

...................Lanchiña que vas en vela,
...................levas panos e refaixos
...................para a miña Manoela.

...O mariñeiro que fala francés arregala os ollos, abrázase ao compañeiro, e comenza tamén a cantar:

...................Lanchiña que vas en vela,
...................levas panos e refaixos
...................para a miña Manoela.

...i¡A-iu-jú-jú!! Os dous mariñeiros eran galegos.
...O taberneiro, gordo coma un flamengo de caste, veu saír aos dous mariñeiros da taberna e pola súa faciana vermella escorregaron as bágoas. E dispois dixo para si nun laído saudoso:

...................¡Lanchiña que vas en vela!

...Tamén o taberneiro era galego.

* Este texto de Alfonso Daniel Rodríguez Castelao pertence á súa obra Cousas (1926).

* Aquí podes atopar unha curtametraxe baseada neste texto de Castelao e realizada por estudantes.

No bar do porto

2008-03-19T04:50:00.000-07:00

Como actividade de ampliación propoñémosche un exercicio de lectura e análise comparativa. Ofrecémosche seis textos que teñen como temática coincidente o espazo da "taberna mariñeira".

[Obra de Urbano Lugrís]

Na taberna (1913) de Ramón Cabanillas

O vello Moreno (1926) de Rafael Dieste

Unha rúa nun porto lonxano (1926) de Alfonso Daniel R. Castelao

Taberna (1927) de Amado Carballo

Navy bar (1928) de Manuel Antonio

O gato da tasca mariñeira (1966) de Bernardino Graña

* Despois da súa lectura, elabora unha disertación sobre as diferentes visións (coincidencias e diverxencias) dese espazo ata agora tan presente nas localidades costeiras.

* Unha vez teñas o texto envíalles unha copia por correo electrónico a cada membro da clase incluído o profesor ou profesora. Cando xa todos os integrantes do grupo teñan lidas as disertacións farase unha posta en común nun faladoiro literario (libro-fórum) na aula.

* Tamén se poden empregar estes textos como base para a elaboración en grupo con técnicas vangardistas dunha curtametraxe que teña como título "No bar do porto".

Manuel Antonio - SÓS

2008-03-19T02:37:00.000-07:00

[Dalí: Natureza morta con luz de lúa, 1925]

..................SÓS

...FOMOS ficando sos
o Mar o barco e mais nós

...Roubánronnos o Sol
...O paquebote esmaltado
que cosía con liñas de fume
áxiles cadros sin marco

...Roubáronnos o vento
...Aquel veleiro que se evadeu
pola corda floxa do horizonte

...Este oucéano desatracou das costas
...e os ventos da Roseta
ourentáronse ao esquenzo
...As nosas soedades
veñen de tan lonxe
como as horas do reloxe
...Pero tamén sabemos a maniobra
dos navíos que fondean
a sotavento dunha singladura
...No cuadrante estantío das estrelas
ficou parada esta hora:
...O cadavre do Mar
fixo do barco un cadaleito

.....Fume de pipa......... Saudade
.....Noite...... Silenzo.... Frío
.....E ficamos nós sós
.....Sin o Mar e sin o barco
.....nós

Este poema de Manuel Antonio insírese na parte dedicada á navegación dentro da súa obra De catro a catro. Le o texto e resume nunhas liñas o que che provoca.
Analiza polo miúdo o tratamento do espazo e do tempo nestes versos. Como son un e outro? Responden a unha concepción tradicional? Xustifica a túa resposta.
Esta composición contén tres dos versos máis famosos da literatura galega. Explica o seu significado.
...As nosas soedades
veñen de tan lonxe.......
como as horas do reloxe
Localiza no poema diferentes imaxes simbólicas e explica o seu significado.
Por último, sinala que características atopas no texto que che permitan clasificalo como unha produción vangardista.

* Despois de faceres a actividade, podes atopar aquí un comentario completo do poema realizado por Anxo González Guerra e Vitoria Ogando Valcárcel.

Manuel Antonio - Intencións

2008-03-19T01:51:00.000-07:00

........................INTENCIÓNS

...ENCHERÉMO-LAS velas
ca luz náufraga da madrugada
...Pendurando en dous puntos cardinaes
a randeeira esguía
do pailebote branco
....................Cas súas mans loiras
....................acenan mil adeuses as estrelas

...Inventaremos frustradas descobertas
...a barlovento dos horizontes
...pra acelerar os abolidos corazóns
dos nosos veleiros defraudados

...Halaremos polo chicote
dun meridián innumerado
...Na illa anónima
de cada singladura
esculcaremos o remorso da cidade
.........Ela noitámbula desfollará
.........como unha margarida prostibularia
.........a Rosa dos Ventos do noso corazón

...Encadearemos adeuses de escuma
pra tódalas praias perdidas
...Xuntaremos cadernos en branco
da novela errante do vento
...Pescaremos na rede dos atlas
ronseles de Simbad

...E cazarémo-la vela
sobre o torso rebelde das tormentas
pra trincar a escota dunha ilusión.

Este texto de Manuel Antonio é o que inaugura a singradura poética que supón o libro De catro a catro. Le o texto e resume nunhas liñas o que che provoca.
Analiza agora o ton da composición. É optimista ou pesimista? Xustifica a túa resposta.
Localiza no poema elementos léxicos que ata daquela non serían obxecto de materia poética.
Repara por último na disposición tipográfica dos versos (na maneira en que están colocados), e mais na ausencia de signos de puntuación. Que cres que persegue o autor con cada unha destas características?

* Despois de faceres a actividade, podes atopar aquí un comentario completo do poema realizado por Anxo González Guerra e Vitoria Ogando Valcárcel.

2008-03-19T01:41:00.000-07:00

A túa resposta foi:
Unha vangarda é unha opción rupturista co anterior pertencente á literatura galega.

Erraches, pero tiñas parte de razón.
No primeiro terzo do século XX en Galicia houbo un movemento literario coñecido como "As vangardas" de carácter rupturista coa tradición anterior.

Para seguir vai aquí.

2008-03-19T01:38:00.000-07:00

A túa resposta foi:
Unha vangarda é unha opción rupturista co anterior en calquera época.

Parabéns!

Para seguir vai aquí.

2008-03-19T01:34:00.000-07:00

A túa resposta foi:
Unha vangarda é un período da historia da literatura.

Erraches, pero tiñas parte de razón.
No primeiro terzo do século XX en Europa houbo un movemento artístico de carácter multidisciplinar que recibiu o nome de Vangardismo.

Para seguir vai aquí.

2008-03-19T00:58:00.000-07:00

A túa resposta foi:
Unha vangarda é unha opción rupturista anterior ao século XX.

Erraches, pero tiñas parte de razón.
Unha vangarda implica en maior ou menor medida a ruptura co anterior e, nese sentido, en todas as épocas de cambios houbo vangardas.

Para seguir vai aquí.

2008-03-19T00:54:00.000-07:00

A túa resposta foi:
Unha vangarda é un movemento literario galego do século XX.

Erraches, pero tiñas parte de razón.
No primeiro terzo do século XX en Galicia houbo un movemento literario coñecido como As vangardas.

Para seguir vai aquí.

O termo "vangarda"

2008-03-18T23:00:00.000-07:00

Vén do francés Avant Garde, "garda avante".

Este substantivo ten dúas acepcións na nosa lingua.

1. Parte dun exército que vai antes có groso das tropas. A nosa vangarda foi aniquilada. ANT. retagarda.

2. Conxunto de individuos ou de ideas máis avanzadas, en calquera sentido, con respecto ás do seu tempo. Fomos ver unha exposición de pintores de vangarda.

Esta segunda acepción é a que nos interesa. Pero antes diso é conveniente que nos situemos un pouco. Sigue.

Contextualización histórica

2008-03-17T18:15:00.000-07:00

[Fotografía da Coruña no ano 1900.]

Os movementos vangardistas inícianse como unha reacción contra os convencionalismos estéticos decimonónicos. A actitude revolucionaria dos vangardistas ten o seu precedente na actitude bohemia dos artistas fronte aos valores materialistas da burguesía.

A orixe da vangarda hai que buscala en determinadas filosofías (Nietzsche, Kierkegaard...) e, sobre todo, na crise da revolución industrial que rematou en forma de conflito bélico coa Primeira Guerra Mundial.

En grupos repartídevos os anos do período 1900-1936 e elaborade un eixe cronolóxico no que se recollan os principais acontecementos históricos tanto universais coma galegos. Podedes axudarvos dos seguintes enlaces:

- Fundación Galiza Sempre

- Galipedia

- A história da Galiza

- Álbum de Mulleres (liña do tempo)

Sigue

Contextualización artística

2008-03-16T15:26:00.000-07:00

Aquí tes unha táboa que recolle de forma moi esquemática as diferentes etapas da historia da literatura galega. Nela marcouse con fondo granate o período ao que se refire esta unidade didáctica.

Debes ter en conta que as producións de vangarda literaria en Galicia se agrupan ao redor dunha serie de autores coñecidos como os Novecentistas, Vangardistas, Xeración do 22 ou Xeración do 25 que conviven cos autores da Xeración Nós.

(Podes clicar na táboa para ampliala.)

* Agora cos mesmos grupos que realizastes a contextualización histórica no eixe cronolóxico, elaborade outro paralelo no que se recollan os principais acontecementos artísticos tanto universais coma galegos poñendo en relación ambos os dous eixes.

- Podedes partir da Táboa cronolóxica de axuda.

- Tamén vos pode ser de grande axuda a serie de artigos Cen anos de historia cultural realizados por Marcos Valcarcel. Podedes atopar os textos publicados na rede no seu blog As uvas na solaina e paralelamente no xornal Galicia Hoxe.
Ano 1924: no blog, no xornal.
Ano 1926: no blog, no xornal.
Ano 1930: no blog, no xornal.
Ano 1933: no blog.
Ano 1936: no blog.

Neotrobadorismo

2008-03-01T22:51:00.000-08:00

[Pergamiño Vindel.]

Co nome de neotrobadorismo recoñecemos unha dirección da poesía contemporánea que propón unha relectura da lírica galego-portuguesa medieval, utilizando para isto os recursos estilísticos propios dos trobadores. Esta tendencia, tamén coñecida como Escola medievalista ou cancioneirista, está propiciada directamente polo coñecemento da existencia da tradición medieval a través dos estudos de Armando Cotarelo Valledor, e do traballo do profesor portugués Lapa publicado en 1929: Das origens da poesia lírica em Portugal na Idade Média. Deste xeito a volta aos cancioneiros representa tamén unha certa dignidade histórica para a nosa literatura, que atopa un esplendor no pasado fronte aos Séculos Escuros.

Mais este non é un movemento de vangarda xa que carece dos seus medios e da súa crítica, nin é un movemento como tal, senón unha dirección, unha chamada aos cancioneiros.

O inciador da escola é Bouza Brey con Nao Senlleira (1933), aínda que o mesmo ano se publica Cantiga nova que se chama ribeira de Álvaro Cunqueiro, pero o primeiro é considerado o fundador posto que xa publicara poemas illados dese teor.

A tendencia adopta tres modalidades fundamentais:
-A que recrea a atmósfera, os símbolos, as estruturas e procedementos paralelísticos. Representada por Bouza Brey e Cunqueiro.
-A que usa fórmulas medievais, ben polo seu carácter falsamente popular ou exótico para construír imaxes vangardistas, ben pola súa expresividade lírica, inserida dentro da corrente neopopularista da vangarda. Son os seus representantes tamén Bouza Brey e Cunqueiro.
-A que reproduce fielmente os modelos da poesía medieval. O mellor exemplo é Xosé Mª Álvarez Blázquez.

As obras que podemos englobar dentro desta corrente son : Seis canciones del mar in moto antico (1941) de Filgueira Valverde, Poemas de ti e de min (1949 de Emilio e Xosé Mª Álvarez Blázquez), Cancioneiro de Monfero (1953) de Xosé Mª Álvarez Blázquez e Fabulario Novo (1952) de Manuel Cuña Novás entre outros.

Algúns críticos datan o seu final no ano 1953, coa obra de Xosé Mª Álvarez Blázquez Cancioneiro de Monfero, pero, posteriormente aínda foi cultivado por Manuel María, Novoneyra e Díaz Jácome.

Vas estudar o neotrobadorismo a través da obra do seu principal impulsor, Bouza Brey.

Manuel Antonio - Manifesto Máis Alá

2008-03-01T22:47:00.000-08:00

[Alexander Ródchenko: Libros, 1924]

Manuel Antonio e Álvaro Cebreiro

Manifesto "Máis alá" (1922)

Sen pretensións de suficiencia doutoral, nin de ningún outro xeito semellante, a rebeldía duns mozos galegos fai esta chamada á Mocidade intelectual da nosa Terra.

O xesto
Non nos erguemos do xeito que o fan a maioría dos que noutras terras publican manifestos máis ou menos literarios.
Case todos eles tencionan arrecadar adeptos para algún novo ismo que aparece querendo ser a derradeira verba da moderna Estética cando, en verdade, non son máis que unha nova proba de que un esnobismo operetesco invade a Literatura.
Nós tencionamos tan só facer unha protesta forte, densa e implacable contra os vellos.

Os vellos

Os vellos non son os que escribiron hai moitos anos -eles son os devanceiros. Os vellos son os que escriben hoxe como se vivisen no antonte dos séculos. E a lei de sucesividade que nos fai respetar aos devanceiros, é a mesma que nos ergue e move para enterrar os vellos en vida, baixo a lousa innabil da súa vulgaridade, pola acefalia que supón o desexo de definir co pasado a hora de hoxe. Esta gafuara, de ser leigada a si mesma, debera irse, por exemplo, a Madrid, metrápole peninsular da barbarie civilizada, onde a súa teimosía anti-cronolóxica encadraría moi ben, completando aquel ambiente de inferioridade. Pero é a nosa desgracia que non só non fan iso senón que aínda teñen o pretendemento, que en parte conseguen, de pasar por persoeiros da nosa cultura; e isto con outras cousas máis, é o que non pode seguir sendo.

A nosa razón

Non é que nás adoezamos do tan extendido andacio de desbotar o vello por sistema e sen razón, cousa que se ve facer a miúdo ás Juventudes doutras terras. É que xa vai tendo carácter crónico a atrofia de sensibilidade na maioría dos que escriben en galego, e arneázanos o contaixo do pobo se non se atalla o mal, Este contaxio arrepiente será unha realidade se a xeración galega que hoxe medra ó acougo das Irmandades Nacionalistas, chega a tomar por mestres de sensibihdade os nosos prestixos literarios.

Tida en conta a importancia primordial que a Arte ten nos rexurdimentos raciais (miudean os movementos nacionalistas que comenzan polo arredismo artístico) chegaremos a coidar senón fracasado polo menos de remota eficacia o actual movemento rexurdente na Galicia se non se consegue un troque radical no aspecto da nosa Literatura. Porque é pretender andar cos pés atados o tratar de libertarnos dos trabamentos externos sen facer antes o mesmo coa podredume interior.

O ruralismo

Os nosos poetas, dende os precursores ata os seus herdeiros actuais, non serviron máis que para embrutecer o noso sentimento. Esta verdade, espallada aos catro ventos, sería o verdadeiro comenzo da loita xeral galeguista, Porque o voluntario castramento espiritual e colectivo que supón na Galicia a existencia do caciquismo. da ignorancia. do renunciamento á vida e á dignidade, cómpre anulalo antes que no terreo pohtico-social, no senso estético.

Unha conveniencia estética pura e enxebre é o primeiro paso da volta a nás mesmos. E o máximo crime de lesa patria é un verso dese xeito que pregoan as ras da lagoa académica querendo irnpor o seu anacrónico croar por riba de toda voz nova, ceibe e ceibista. Porque ese fato de eunucos literarios, de espírito choldo e ateigado dunha declamatoira cursilería palabreira, son os que farán arrenegar de si mesmo a calquera bo galego de espírito amplexo e depurado que coide ver neles a alma da raza.
Mentres que tódalas culturas europeas foron erguendo, de pouco tempo acá, mausoleos de escuridade encol dese xeito de mortos en vida, ¿que espectáculo é o que damos en Galicia?
Momias que fan esculturas á súa imaxe e semellanza. Mentres eles, cinguidos ó pasado, seguen cicelando estatuas feitas, fagamos nós, coas nosas inquedanzas, unha nova figura, grotesca quizais pero nova ó fin, para retábulo dos tempos.

Os devanceiros

Diciamos no comenzo que respetábamos os devanceiros, pero queremos facer constar que non é nado este respeto nin na admiración nin na inferioridade nosa. Nós non admiramos a ninguén nin nos coidamos inferiores a ninguén. 0 noso respeto vén de que eles non tiveron culpa de vivir nun tempo de choída incultura castelá.

Inda que nos esforzaramos por atopar algo de bo nos precursores, o noso trabarlo sería infructuoso. Nós non podemos ollar sen carraxe o baixo e noxento ruralismo de Losada. Nin ese interés en converter o galego na fala intérprete de tódalas indecencias e vulgaridades que tiveron Losada e a maioria dos "mestres" menores. Nin a baldeirez verbalista, importación madrileña e con isto xa se di todo, de Curros. Non podemos prestar a nosa louvanza á socorrida e ridícula "posse" do falso romantismo, enfermidade de moda naquel tempo, que chegou a deslucir algunha das páxinas verdadeiramente nosas, grandes e persoais de Rosalía. Nin interesarnos polo estreito xeito de Pondal, que tan só puido ser un imperceptible eco da grandiosidade dos rumorosos e da maxestosa paganía bárdica. 0 herdo dos devanceiros redúcese pois a un exemplo de vontade e patriotismo, espido de toda eficacia literaria como non sexa pola reacción que produce o desagrado.

II
"Pollitos bien"

Comenzaremos invocando a Valle-Inclán. Mestre: Chamámoslie mestre por ser vostede o "mestre" da Xuventude Imbécil de Galicia. Noso non; que, endebén, sabemos comparar a súa modernidade coa cobardía do debre tan só pode vivir facendo claudicantes concesións ó forte. Non tería o seu nome acolleita nestas liñas se quixeramos tan só chamarfle aquilo. Pero ten que ser ó falar dese fato de cabezas focas, nenos "foulard e de rubi", engaiolados polo innegable prestigio da prosa e da ridícula mentira dunha epopeia aventureira que vostede, unha e outra, falsifican. Sabemos que con intermedios himnarios ó Gran Pontifice da baldeireza en traxe de festa (Este Gran D. Ramón ...) entran a estrago pola fala meseteira, con gran desprestigio dela, por certo. Tamén sabemos que adoecen de imbecilidade, inxénita ou contaxiada, e que a vostede lle debemos o telos levado para "alá". Isto derradeiro é cousa que nunca ben lle agradeceremos.

Agora, o que quixeramos conseguir da súa incensada personalidade sería que intensificase a campaña castelanizante porque nos arrepía o pensamento de que eles se coidasen chamados por estas nosas verbas de mocidade e chegase algún a desertar de la "lengua de Cervantes" para vir a baldeirar na nosa Fala as produccións do seu serrín encefálico. Esto estaría moi mal. Mal para o castelán, idioma oficial da cursilería, que, polo mesmo ten dereito a aquelas cousas, e mal para o galego, digno de moita meflor sorte. E a vós, pobriños mamaleites literarios, desexámosvos cordialmente que calquera día vos publiquen un verso na derradeira fofia dunha desas indixentes revistas madrileñas, doada palestra dos vosos esforzos, que é o máximo desiderátum voso, Madrid precísavos para personaxes da súa opereta.

Tamén hai outros

Hai os que teñén algún valor e desménteno expresándos en castelán. A estes só queremos recomendarlles que escriban en catalán, inglés ou francés. Extranxeira por extranxeira, vale máis unha fala de Europa que a da Meseta. Hai os galegos capacitados para vivir hoxe que, por rutina, seguen ollando para atrás. Porque agardamos a súa conversión, só queremos dicirlles que xa é hora. Hai os dunha certa clase derradeira, dos cales abonda con... non falar deles.

III
Nós

Despois de ter dito que non traernos pretensións doutorais nin doutro xeito semellante, xa non cómpre dicir que estarnos moi lonxe de querer impor ningunha concreta lexislación estética.

Cansos xa de percorrer camiños vellos e fracasados, temos arrenegado de todos eles; pero non queremos sinalar un camino determinado. A nosa ruta, nos primeiros pasos, quere tan só coñecer por onde non debemos ir: tódolos outros caminos poden ser nosos. A Novidade que enxerguemos é tan só un anedamento, un ceibamento do pasado sen a definición da súa resultanza: isto é arbitrariamente persoal.
E aquí cómpre que manifestemos a falla de creto que nos merece a gran parte dos novos "movementos" literarios e artísticos, con ningún dos cales, enténdase ben, queremos que se trabuque a nosa rebeldía. Porque case todos eles esquecen unha daquelas dúas bases. Ou son un negamento non só do pasado se nón de tódolos tempos e tódalas cousas, dende o bo gusto ata a razón máis rudimentosa, ou queren encadrar a estética actualista en dogmáticos preceptos, todo o novos que se queira pero pouco respetosos, dende logo, coa anárquica dilecn individual.

A fala

Tamén nos temos, inda que noutra orde, os nosos imperativos, e comenzamos pola máis agresiva intrasixencia na Fala. Unha fala que non estea pervertida por académicos nin por puristas; que non sufrise os estancamentos de verdugos armados de gramática que; a -emparedasen nun feixe de regras como quen garda un mito en sete uchas concéntricas, terá que ser unha fala de inmellorables posibilidades porque o seu estado ceibe permitiralle axeitarse a tódalas navidades, a tódolos variamentos porviristas que tome o noso gusto. E consentirafle o seu indelineamento ser cicelado de xeito que ela sexa un instrumento do artista e non el escravo dela.
Pero hai aínda unha razón de orde suprema: a nosa Fala é nosa. Pospola a outra calquera, é unha forma do suicidio. Esta nosa exaltación do Verbo tamén quere dicir algo ós vellos e castelanizantes. Algún deses escribidores híbridos, bilingües queremos dicir, que fan da literatura algo así como un deporte que favorece a dixestión, arrecada o galego cada vez que quere dicir unha estupidez moi grande, reservando o castelán para cando coidan ("eles") que están en razón. A maximidade da devoción que temos pola nosa Fala, pódelles dar a medida do desprecio que sentimos por eles.

Desbotando

Arrenegamos de mestres e dos seus consellos. Toda voz allea tende a excusar a nosa sinceridade. que é sagra porque é a nosa vida e debemos espertala a non ser desleigados a nos mesmos. Arrenegamos da Lei e do Costume. Cada importa alleeira vén a roubarlle á nosa mocidade unha á. Arrenegamos dos temas obrigados. É vergoñoso falar da escravitude da Terra, mentres non se teña feito todo o que cómpre por anulala. 0 pranto e a elexía, fixeron coidar ós alleos que somos un pobo de mulleres. Como bos cidadáns da futura República Gale gardemos os nosos cantos patrióticos para o día en que deamos o vento a sua Bandeira e non poidan ser testigos da cobardía e da mansedume. A literatura paisaxista ó deito de fotografía iluminada con notas de turista burgués é a maior caloña da nosa paisaxe, que aínda agarda a sensibilidade complexa do noso tempo para ser interpretada. Arrenegamos de toda imitanza. A dos vellos en nome da Vida; a dos nosos en nome da Novidade.

Individualismo.

Consagramos a individualidade ata o extremo de desexar que a definición de cada un de nós sexa unha verba: o seu propio nome.

IV
¡Mocidade!

Agora cómprevos dicir, mozoa da nosa Terra, se pensades seguir indo costa abaixo polo tempo ou encarados co porvir.
Se queredes libertarvos do xerme da veller e da morte. Se queredes adonarvos da vosa mocidade ou seguir sacrificándoa nun altar de Mitos e Fracasos.
Cómpre romper a marcha pola mesma estrada que fagamos cos nosos pasos e afrontar nela unha peregrinaxe sen chegada, porque en cada relanzo do camiño agárdanos unha voz que nos berra: ¡Máis alá!

(Fonte: Galicia Espallada). Salientáronse en negriña as partes do manifesto consideradas máis reveladoras da intención dos autores.)

Ofrecémosche unhas cantas preguntas cuxas respostas che poden dar as claves de interpretación deste xa simbólico texto da nosa historia literaria:

Que consideración teñen os autores dos vangardistas?
En que se diferencian os vellos dos devanceiros?
Que tipo de expresións literarias ataca expresamente o manifesto?
Que autores ataca expresamente o manifesto?
En que din diferenciarse dos outros?
Realizan algún tipo de proposta concreta?

Hilozoísmo - Amado Carballo

2008-03-01T22:42:00.000-08:00

A identificación coa paisaxe é constante na cultura galega, e fúndese no primerio terzo do século XX coas tendencias literarias procedentes de diversas escolas, dando como resultado o Hilozoísmo ou Imaxinismo (do que Amado Carballo é o fundador e máximo representante).

Os precedentes máis inmediatos deste movemento son a lírica paisaxística de Cabanillas e Noriega.

Mais esta corrente non se pode considerar plenamente vangardista pola súa ligazón coa tradición poética interna, o conservadurismo da rima e o emprego de metros populares.

Luís Amado Carballo deixou a seguinte obra poética:
Proel (1924): Publicado en vida, consta de 35 composicións máis un limiar no que o autor plasma a súa vontade de aunar tradición e renovación sen perder o compromiso coa terra.
O galo (1928): Este libro publicado postumamente consta de 17 poemas e segue as liñas estéticas do anterior.

Características da súa obra:
* Lírica a medio camiño entre a tradición (da que toma o tema da paisaxe, a personificación da natureza e das súas forzas presente desde a Idade Media e o gusto polo mundo da terra) e as vangardas (creación de novas imaxes).
* Humanización da paisaxe mediante unha pintura impresionista cargada de cores amables, que lles dá aos poemas un aire sensorial e lúdico. A técnica que utiliza para describir as paisaxes asemélla-se á dun pintor naïf.
* Sensorialidade como característica máis destacada. Imaxe, metáfora e símil imprímelles matices sensoriais aos seus poemas que non son outra cousa que instantáneas paisaxísticas.
* Mestura imaxes de raíz vangardista con metros e ritmos populares para ofrecer deste xeito unha visión plástica, e animada, da paisaxe.
* Ausencia de artificios sintácticos, brevidade nos períodos e uso de oracións simples.
* Cosmopolitismo lingüístico con entrada de estranxeirismos
* Influencia clara do Ultraísmo que impón a supresión do argumento, a anécdota e do sentimento xa que o poema debe ser a resposta instantánea a un estímulo. Instantaneismo,- brevida-de e riqueza imaxinista son características que o autor comparte con esta corrente vangardista.
* Neopopularismo que entronca cos primeiros Alberti e Lorca.

Fronte ao que aconteceu con Manuel Antonio, que supuxo unha ruptura en solitario, a influencia do hilozoísmo de Amado Carballo na poesía galega será considerable (Eduardo Blanco Amor, Euxenio Montes, os irmáns Álvarez Blázquez, etc.) e non só naqueles anos.

Le agora os poemas Taberna e O galo de Amado Carballo para estudar as características da súa obra.

Dadaísmo

2008-03-01T21:43:00.000-08:00

Tristán Tzara é o pai deste movemento que nace en Zurich en 1916 como repulsa violenta contra o racionalismo burgués que conduciu á devastación e horror da Iª Guerra Mundial.

Este vai ser o –ismo máis rupturista e provocador. O seu obxectivo é a destrución da sociedade e da cultura tradicional para redescubrir a auténtica realidade. Para conseguilo sérvese do azar e da irracionalidade.

O dadaísmo reacciona contra a razón e os convencionalismos abrindo novos camiños na arte que van ser aproveitados polo surrealismo.

Substitúese o concepto de creación de arte polo de fabricación de obxectos.

Con este movemento xorde a crise do concepto de literatura, da produción textual e da súa finalidade.

A revolución tipográfica, a colaxe absurda presurrealista, a fotomontaxe e o deseño de revistas especializadas (única rede de información con que contaron as ideas programáticas Dadá), son algúns dos achados que significaron achegas tan fundamentais para a evolución do deseño gráfico que hai quen sostén que esta profesión nace realmente nestas datas.

Doutra banda, se Marcel Duchamp, Francis Picabia ou Tristan Tzara influíron no deseño gráfico, a pegada máis fonda foi a marcada polos grupos Dadá alemáns que crearon modelos que o deseño gráfico e o publicitario perpetuaron ata os nosos días.

Slideshare Vangardas

2008-03-01T21:32:00.000-08:00

Como reforzo dos movementos de vangarda podes observar a seguinte presentación realizada por Lourenço Álvarez Ruiz, aínda que a podes consultar en liña é aconsellable descargala porque dese xeito tes a posibilidade de ir descubrindo todos os elementos vangardistas que agocha.

| View | Upload your own

Cubismo

2008-03-01T21:27:00.000-08:00

[Picasso: As señoritas de Avignon, 1907.]

Este –ismo aparece primeiro como escola pictórica con Picasso e a súa obra "As señoritas de Avignon” de 1907 que marcan o comezo da pintura cubista. Dous anos antes, Albert Einstein dera a coñecer a súa teoría da relatividade á que algúns estudosos remiten para explicar o novo concepto espazo-tempo que propón o Cubismo.

Do mesmo xeito que a pintura cubista descompón os obxectos en liñas e planos xeométricos que logo se recompoñen libremente no cadro, a poesía cubista para reflectir a libre reconstrución da realidade vai empregar imaxes visuais (mediante a disposición tipográfica dos versos) e distorsións sintácticas.

Literariamente o seu pai vai ser o francés Apollinaire, especialmente famoso pola súa obra Caligramas (1913) onde recorre a esta antiquísima forma de composición textual para mesturar debuxo e disposición tipográfica.

Se queres saber máis sobre este tipo de producións literarias, consulta o apartado de ampliación titulado Os caligramas.

As vangardas

2008-03-01T21:14:00.000-08:00

[Picasso: Guernica, 1937.]

Vangardas é o termo co que denominamos un movemento de renovación estética que vai revolucionar todos os aspectos da arte e que se produce nas primeiras décadas do século XX, desde 1910 ata 1930.

Características das vangardas:

- Busca da arte pura. A reivindicación da materia artística como algo autónomo, sen conexión co mundo real. Ata daquela entendíase que a beleza consistía en imitar a realidade. Agora concíbese cada poeta como un creador singular e único dunha nova realidade e non como imitador dunha realidade preexistente allea á obra artística. Os vangardistas rompen coa tradición literaria pero tamén recollen dela elementos do Romanticismo como o individualismo e a idea da arte pola arte.

- Percepción estrictamente intelectual da realidade.

- Antisentimentalismo. A actitude antisentimental da obra de arte que vai ser produto da intelixencia, do rigor e do cálculo. Abandónanse os temas tradicionais de carácter trascendental –vida, morte, amor, paixóns...- ou trivialízanse.

- Deshumanización.

- Valoración do irracional.

- Intrascendencia. A arte non debe ir máis alá da propia arte, non debe ter unha finalidade diferente da de existir por si mesma.

- Uso poético do cotián.

- Total liberdade creativa.

- Hermetismo. O poeta abandona os seus atributos de bardo para se converter nun obreiro cualificado da palabra.

- Afán de orixinalidade.

- Renovación da linguaxe. A innovación da linguaxe figurada. A sintaxe e as imaxes libéranse de toda forma e fanse irracionais e, en ocasións, mesmo absurdas para permitir a ruptura coa relación entre a realidade e o poema. A metáfora vertebra o discurso poético. Tamén se prescinde do metro e da rima que son substituídos polo verso libre.

Os vangardistas publicaron manifestos para lle dar a coñecer ao resto da sociedade os seus fundamentos teóricos.

Este gran movemento de renovación vaise concretar en diferentes propostas que reciben o nome de –ismos:

Cubismo

Dadaísmo

Futurismo

Creacionismo

Surrealismo ou Superrealismo ...

Vicente Risco - U... ju ju...

2008-03-01T17:30:00.000-08:00

En xaneiro de 1920, en A Nosa Terra, Vicente Risco publicaba este poema futurista. O ourensán vai ser un dos principais espalladores das vangardas en Galicia a través das súas colaboracións na revista que son un estímulo para novos escritores como Evaristo Correa Calderón, Euxenio Montes, Álvaro Cebreiro ou Manuel Antonio.

Se ben esta composición é un feito excepcional dentro da obra do autor, nela emprega características plenamente vangardistas como:
- Utilización de distintos tipos de letra.
- Supresión da puntuación ortográfica.
- Supresión da disposición lineal do discurso.
- Utilización do procedemento caligramático
en escaleira moi do gusto da vangarda futurista.
- Emprego de siglas (os puntos cardinais).
- Utilización de palabras estranxeiras.
- Emprego de terminoloxía técnica e maquinista con presenza dos novos inventos.

O de Ourense exerceu unha notable influencia sobre os vangardistas galegos, xa non tanto pola súa propia obra como polo feito de darlles a coñecer aqueles autores europeos que no momento cultivan as novas letras.

(Clica sobre a imaxe para agrandala e poder ler ben o poema.)

Euxenio Montes: Neve

2008-03-01T17:09:00.000-08:00

[Fotografía de Marco Marescotti.]

.

..........Neve

.......Baixan puntas d'estrelas
Bican as corozas e deixan parches nos traxes
Dorm'a neve no colo do outeiro
Telón d'un cine crebándose nos ollos
Store cubrindo o hourizonte
As cuartillas choven pelotas de tennis
Qu'o chegar â terra non queren brincar
A neve chama nas portas c'os cotovelos
A terra é o despacho d'un poeta cuberto de
...........................................(cuartillas que choran)
Brinca o sol
A luz da carabiolas
Rin os piñeiros ensinando os dentes
Os espellos están crebados no chao
O azogue roubou dúas áas e fuxe a cabalo do lombo
................................. .............. (do arco da vella)

................................Euxe Euxenio MONTES, 1919

Táboa cronolóxica de axuda

2008-03-01T17:00:00.000-08:00

Esta táboa cronolóxica pretende ser un punto de partida ou simplemente unha axuda para a elaboración dos diferentes eixes cronolóxicos.
Como podedes observar nela están mesturados diferentes tipos de acontecementos (políticos, culturais, artísticos e outros especificamente literarios) tanto galegos como do resto do mundo.
Tede en conta que segundo o tipo de contexto que esteades a traballar debedes seleccionar uns e desbotar outros e logo completalos con outros que atopedes no resto da documentación.

(Podes clicar na táboa para ampliala.)

O século XX, o século das mulleres

2008-03-01T15:26:00.000-08:00

[Mulleres ourensás en 1928 cruzando a ponte nova sobre o río.]

Pódese considerar o pasado século como “o século das mulleres”, xa que foi nel cando conseguiron dereitos fundamentais como o dereito ao voto e unha lenta introdución que aínda hoxe continúa nos ámbitos do poder tanto económico como administrativo.
Eses cambios que afectan ás mulleres principian coa chegada do século, vexamos os feitos máis relevantes dese primeiro terzo do século XX desde unha perspectiva galega.
(Podes clicar na imaxe para ampliala e vela mellor.)

INVESTIGA: Catro galegas singulares

No conxunto do labor das mulleres da nosa terra nesta etapa podemos sinalar catro galegas sobranceiras:

Maruja Mallo

A Bela Otero

Pilar Castillo Sánchez

María Barbeito

* Para maior información sobre as mulleres nas primeiras décadas do século XX podes ler o traballo de Aurora Marco titulado Mulleres e memoria histórica.

* Para informáreste sobre as contribucións das mulleres en todos os ámbitos de relacións sociais visita unha das páxinas imprescindibles da rede, o Álbum de mulleres do Consello da Cultura Galega.

* Podes ver algunha das dúas versións cinematográficas da biografía da Bela Otero.

Os manifestos

2008-03-01T14:50:00.001-08:00

Unha das características dos movementos de vangarda é a expresión por escrito das súas ideas estéticas baixo a fórmula de manifestos.

Un manifesto é unha proclama artística. Debemos ter en conta que o manifesto non sempre ten que autodefinirse como tal e así nalgunhas ocasións baixo a forma de editoriais de revistas ou artigos tamén atopamos textos coa mesma finalidade que o manifesto.

Ofrecémosche unha escolma de oito manifestos vangardistas para que poidas lelos e observar as coincidencias e diverxencias que presentan.

ALMADA-NEGREIROS: MANIFESTO ANTI-DANTAS E POR EXTENSO

BRETÓN, André: Manifesto surrealista

HUIDOBRO, Vicente: Manifesto creacionista

MARINETTI: Manifesto futurista

MANUEL ANTONIO E ÁLVARO CEBREIRO: Máis alá

TZARA, Tristan: Manifesto dadaísta

VILLAR, RAFA: Manifesto do Batallón Literario da Costa da Morte

VV. AA.: Manifesto ultraísta

Se queres ampliar os teus coñecementos sobre os manifestos literarios galegos no século XX podes consultar a obra de Xesús González Gómez titulada Manifesta Galiza e publicada por Edicións A Nosa Terra.

Obxectivos

2008-03-01T14:43:00.000-08:00

* Coñecer o significado e repercusión das vangardas de principios do século XX como un fenómeno global, os seus diferentes –ismos, os movementos de vangarda especificamente galegos así como tamén os seus autores e obras máis representativos utilizando fontes bibliográficas axeitadas para o seu estudo tanto en formato papel como en formato dixital.

* Ler, comprender, analizar e xulgar con criterio obras e fragmentos representativos das vangardas utilizando os coñecementos sobre as formas literarias (xéneros, recursos literarios, versificación) e os distintos movementos e autores en tanto que son expresión dunha determinada etapa da nosa evolución literaria.

* Interpretar diferentes tipos de discursos orais, escritos e audiovisuais e a situación en que se desenvolven, captando o sentido global e a intención do discurso, a mensaxe e as súas ideas principais e secundarias.

* Compoñer producións escritas de creación literaria con coherencia, cohesión, corrección ortográfica amais dunha coidada presentación, valorando a literatura como unha forma de exteriorizar as nosas vivencias artísticas.

* Compoñer producións poéticas propias respectando as formulacións das estéticas vangardistas.

* Participar en interaccións orais (libro-fórum) de acordo coas normas establecidas e realizar producións orais planificadas, relacionadas cun contido do currículo ou tema de actualidade e usando recursos audiovisuais, bibliográficos e das tecnoloxías da información e comunicación.

* Planificar, realizar e corrixir as propias producións (disertación escrita).

* Visualizar diferentes producións audiovisuais ilustrativas das vangardas en diferentes artes coma o cine, a música e a pintura.

* Compoñer producións audiovisuais propias asumindo os principios creativos vangardistas.

As vangardas nas PAU

2008-03-01T14:09:00.001-08:00

[Laxeiro: Mascarón, 1934]

Probablemente presentáreste ás PAU forme parte do teu futuro inmediato, como preparación previa para esa proba propoñémosche que desenvolvas por escrito sen axuda de ningún tipo a pregunta teórica que fai referencia a este tema. É importante que limites o teu tempo e non consultes ningún tipo de materiais, deste xeito conseguirás que este ensaio se achegue máis á situación real. Non esquezas a importancia da corrección lingüística e da boa presentación.

Tema: Movementos de vangarda.
.........Características. Autores e obras.

Vangardas en museos

2008-03-01T14:07:00.000-08:00

[Fotografía dunha sala dunha exposición sobre Man Ray do museo da Fundación Caixa Galicia na Coruña.]

En xeral, ao longo do ano, as grandes fundacións e museos galegos adoitan ter algún tipo de exposición relacionada coa arte vangardista ou coas súas repercusións. Recomendamos que, a poder ser en coordinación co departamento de Historia, se leve a cabo unha saída extraescolar para que o alumnado poida coñecer de primeira man a obra destas autoras e autores e a súa significación posterior.

* Pódese atopar toda a información de enderezos e horarios na páxina do MUGA (Sistema galego de museos).

* Se o centro se sitúa na órbita da cidade de Vigo é moi recomendable a visita ás seis salas que o Museo Quiñones de León ten dedicadas aos Renovadores, alí o alumnado poderá coñecer e analizar obras de vangardistas galegos (Manuel Colmeiro, Urbano Lugrís, Arturo Souto Feijoo, Maside, Laxeiro e Granell). De todos os xeitos é conveniente comprobar antes a localización das obras pois o concello anunciou recentemente un traslado das obras a outra edificación da cidade. Neste caso tamén se pode visitar o VERBUM (Casa das Palabras) para explorar as diferentes posibilidades da linguaxe.

* Se o centro se sitúa na órbita da cidade da Coruña recoméndase a visita ao Museo Carlos Maside no concello próximo de Sada. Alí poderán observar obras de Castelao, Maside, Laxeiro, Arturo Souto e Maruja Mallo entre moitos outros artistas galegos de todos os tempos ata os nosos días.

Eu tamén crear

2008-03-01T14:05:00.000-08:00

[Almada Negreiros: Autorretrato en grupo, 1925.]

Vexamos agora se levas o vangardismo en ti.

* O teu reto será inventar tres composicións poéticas de temática libre. Non, non, agarda, non te lances, non ía ser tan fácil, só teñen que cumprir uns pequenos requisitos:
- Unha ten que ser un poema hilozoísta.
- Outra un poema surrealista.
- E a última composición deberá ser un poema neotrobadoresco.

* Se fixestes moitos compañeiros e compañeiras esta actividade estaría ben levar a cabo un pequeno recital na aula que podedes gravar e logo colgar nun blog ou nunha web da aula ou do centro para compartir.

* Tamén podedes votar os que consideredes os textos mellor logrados e que máis se adapten ás formulacións estéticas destes tres movementos e sacalos fóra da aula nunha exposición ou publicalos nun blog de aula ou do instituto ou nunha revista se tedes algunha.

Mapa conceptual das vangardas

2008-03-01T13:46:00.000-08:00

[Kandinsky: Yellow, Red, Blue. 1925]

Elabora un mapa conceptual onde recollas os contidos básicos traballados ao longo da unidade, ten en conta os seguintes aspectos:

- O contido: nun mapa conceptual relacionamos ideas, non as explicamos.

- A selección: antes da elaborares o mapa cómpre que elixas os termos nos que se debe centrar a atención.

- A xerarquización: tes que ordenar os conceptos por orde de importancia ou inclusividade xa que deben estar dispostos indo do xeral ao particular.

- O impacto visual: unha vez que xa sabes o que queres que apareza e en que orde debes pensar na forma de representalo da forma máis simple e asemade atractiva.

- A presentación: agora xa estás en condicións de comezar coa elaboración definitiva do teu mapa, non esquezas que a orde e a limpeza son requisitos indispensables en calquera traballo académico.

Álvaro Cunqueiro - Noivado I

2008-03-01T13:43:00.000-08:00

Para exemplificar a poesía surrealista cunqueiriana vas ler un poema que ademais presenta outros trazos non propios desa vangarda.

"ELA E EL"

NOIVADO I

Cegoñas xeográficas no meu noivado noivo.
Un tempo craro como un illó de vidro.
E no medio de litorais e avións platino
cidadán de correntes submariñas color morno.
A miña craraboia en brúxula silvestre:
un arbre polo Norde, Oriente feito
de moluscos, Sur de ribeiras líquidas.
Eu de noivado. Nas mans arcos-de-vella,
vidreiras verde-tenre e colgaduras finas.
Nin unha sombra nin faiados tímidos,
inocentes igoal a negros en domingo
o corazón no peito, risoños como esquíes.
Beilar ágoas lixeiras e sonos desprendidos
das cantigas máis novas. Sumando vals e faros.
Infuxivel noivado estelar de cereixas,
amante de cristais. Eu o teño.

Álvaro Cunqueiro, Poemas do si e do non, 1933.

Repara na sinxeleza e no sentimentalismo lonxe da escrita automática que caracteriza o surrealismo.
Poderías indicar un tema na composición?
Sinala elementos léxicos propios das vangardas.
Cal é o termo real na metáfora "avións platino" do terceiro verso.
Podes localizar unha paronomasia?

Manuel Antonio - Chove na Cidade e Chove na Aldea

2008-03-01T13:38:00.000-08:00

[Clica na imaxe para poder ler o texto mellor.]

Este texto de Manuel Antonio pertence á súa obra Sempre e mais dispois. Pola súa elaboración pódese aventurar que se trata dunha produción poética anterior ao ano 1926. Leo acompañando a túa lectura da composición realizada por César Salgado García para o poema. Podes escoitala aquí.
Fíxate no proceso creativo, Manuel Antonio partindo dun elemento cotián da nosa climatoloxía como é a chuvia, consegue artellar unha composición evocadora mediante os recursos da repetición e o paralelismo. Localiza no texto estes recursos. Poderías sinalar a presenza dalgúns outros recursos estilísticos?

Conexións interdisciplinares

2008-03-01T12:03:00.000-08:00

O carácter global dos movementos vangardistas que abrangueron todas as artes provoca que esta unidade posúa múltiples conexións interdisciplinares dentro do currículo do bacharelato. Deseguido sinálanse polo miúdo todas as materias da etapa coas que poderiamos establecer relación e, xa que logo, coas que sería desexable que a través da comisión de coordinación pedagóxica se establecese un fluxo de comunicación que fixese posible a coordinación da docencia entre esas áreas e a de Lingua galega e literatura II. Sería especialmente aconsellable isto coa materia Lingua castelá e literatura II para evitar as antipedagóxicas repeticións de contidos e conseguir un maior aproveitamento dos tempos e recursos.

Materia con conexión interdisciplinar que xa tería cursado o alumnado en 1º de bacharelato:
Historia do mundo contemporáneo

Materias con conexión interdisciplinar que o alumnado estaría cursando en 2º de bacharelato:
Lingua castelá e literatura II
Literatura universal
Historia da arte
Análise musical II
Historia da música e da danza

______________________________

* Materias con conexión interdisciplinar en 1º de bacharelato:

HISTORIA DO MUNDO CONTEMPORÁNEO – É unha materia propia da modalidade de humanidades e ciencias sociais. Nesta disciplina hai un apartado nos contidos dedicado á historia da primeira metade do século XX.
Conflitos e cambios na primeira metade do século XX.
-A Primeira Guerra Mundial. Os tratados de paz.
-A Revolución Rusa de 1917. Formación e evolución da URSS.
-A economía de entreguerras. Da recuperación dos anos vinte á Gran Depresión.
-Sociedade de masas e incorporación da muller ao traballo asalariado. O voto feminino.
-Crise das democracias parlamentarias. Ditaduras e réximes fascistas.
-Tensións internacionais e Segunda Guerra Mundial. A organización da paz. As vítimas das ditaduras e da guerra; o holocausto.

______________________________

* Materias con conexión interdisciplinar en 2º de bacharelato:

LINGUA CASTELÁ E LITERATURA II – É unha materia do 2º curso de bacharelato común a todas as modalidades. propia de dúas modalidades, da modalidade de artes escénicas, música e danza e mais da modalidade de humanidades e ciencias sociais. Nesta disciplina dentro dos contidos referidos ao discurso literario hai un apartado dedicado especificamente ao primeiro terzo do século XX e mais concretamente ao vangardismo na literatura castelá.
-O século XX: transformacións sociais e ideolóxicas. Xéneros, escritoras e escritores e obras desde principios de século ata a Primeira Guerra Mundial: Juan Ramón Jiménez, Xeración do 98, Vangardismo, Novecentismo. O período de entreguerras; da Primeira Guerra Mundial á Guerra Civil española: Grupo do 27, literatura comprometida.

_________

LITERATURA UNIVERSAL – É unha materia propia de dúas modalidades, da modalidade de artes escénicas, música e danza e mais da modalidade de humanidades e ciencias sociais. Nesta disciplina hai un apartado nos contidos dedicado especificamente as vangardas.
-As vangardas europeas. O Surrealismo.

_________

HISTORIA DA ARTE – É unha materia propia da modalidade de Artes plásticas, deseño e imaxe. Nesta disciplina hai un apartado nos contidos dedicado á arte na primeira metade do século XX.
A ruptura da tradición: a arte na primeira metade do século XX.
-As vangardas nas artes plásticas. Influencia das tradicións non occidentais. Fauvismo, Expresionismo, cubismo e as súas variantes. Os inicios da abstracción. Dadá e o Surrealismo. Novas formas na escultura.
-Renovación da linguaxe arquitectónica: arquitectura funcional e orgánica. O urbanismo no século XX.

_________

ANÁLISE MUSICAL II – É unha materia propia da modalidade de Artes escénicas, música e danza. Nesta disciplina hai un apartado nos contidos dedicado á música no século XX.
A música no século XX.
-O impresionismo: estudo analítico das características sonoras e estilísticas do período (procedementos harmónicos, cadencias, ornamentación, sonoridades…). Principais autores e as súas técnicas compositivas. Influencia da música doutras culturas. Uso da tímbrica e tratamento da orquestra.
-O expresionismo; estudo analítico das características sonoras e estilísticas (procedementos harmónicos, cadencias, ornamentación, sonoridades…), formas e xéneros do século XX. Principais movementos e compositores máis importantes. O novo concepto do tempo e a tímbrica. O ritmo. A música galega no século XX. O jazz.
-A música electroacústica, aleatoria, estocástica, a nova complexidade, a música fractal.

_________

HISTORIA DA MÚSICA E DA DANZA – É unha materia propia da modalidade de Artes escénicas, música e danza. Nesta disciplina hai un apartado nos contidos dedicado ás primeiras tendencias modernas.
Primeiras tendencias modernas.
-O impresionismo. Características musicais e figuras representativas.
-Novas linguaxes no século XX: o século dos ismos: Surrealismo, Expresionismo, etc. A evolución dos elementos da música.
-A Segunda Escola de Viena: do Posromanticismo ao Dodecafonismo. Composición e técnicas.
-O Neoclasicismo. Representantes principais da composición. Stravinski.
-Teatro musical europeo e americano a comezos do século XX.
-Relación da música do século XX con outras linguaxes; orixe e desenvolvemento da música de jazz.

Luis Buñuel

2008-03-01T11:02:00.000-08:00

Luis Buñuel foi un director de cine español que debido á ditadura se exiliou para rematar nacionalizándose mexicano. Está considerado un dos máis importantes e orixinais na historia do cinema mundial.

En xaneiro de 1929 Buñuel e Dalí, en estreita colaboración, ultiman o guión dun filme que se titularía sucesivamente El marista en la ballesta, Es peligroso asomarse al interior e, por fin, Un chien andalou. Rodado en abril do mesmo ano, estreouse nun cineclub parisiense logrando ser todo un éxito entre a intelectualidade francesa, ata o punto de permanecer nove meses consecutivos en exhibición.

A cinta naceu da confluencia de dous soños. Dalí contoulle a Buñuel que soñara con formigas que pululaban nas súas mans e o director de cine contoulle a Dalí que el tamén tivera un soño no que se vía unha navalla seccionándolle o ollo a alguén.

O filme pretende provocar un impacto moral no espectador a través da agresividade da imaxe. Remite constantemente ao delirio e ao soño, tanto nas imaxes producidas como no uso dun tempo non cronolóxico das secuencias.

A continuación podes visualizar considerada a película máis significativa do cine surrealista.

Ámbito lexislativo

2008-03-01T11:00:00.000-08:00

Aínda que na actualidade continúa vixente a Lei Orgánica 1/1990, do 3 de outubro, de Ordenación Xeral do Sistema Educativo (LOXSE), a inmediata implantación da Lei Orgánica 2/2006 de Educación tamén no ámbito do bacharelato e concretamente no ano académico 2009-2010 para o segundo curso da etapa, así como o desexo de aproveitamento no futuro obriga a que a presente unidade faga referencia ao ámbito lexislativo recentemente aprobado no Decreto 126/2008, do 19 de xuño, polo que se establece a ordenación e o currículo de bacharelato na Comunidade Autónoma de Galicia.

Futurismo

2008-03-01T10:37:00.000-08:00

Selección de obras de Maruja Mallo, pintora galega de sona internacional que participou activamente nos movementos vangardistas parisienses.

Nace en 1909 cando o italiano Marinetti publica o seu Manifesto futurista onde fai unha furibunda oposición á poesía e á moral tradicionais.

O futurismo exalta a civiliación mecánica, a electricidade, a velocidade, a guerra e a cidade.

Dicía Marinetti: “un automóbil ruxinte que parece correr sobre a metralla, é máis belo que a Vitoria de Samotracia”.

Os poetas futuristas dinamizaron a linguaxe e para conseguir unha maior rapidez verbal suprimiron o uso dos adxectivos, dos adverbios e da puntuación. Nas súas formulacións máis radicais chegaron a procurar a supresión do significado en textos construídos mediante onomatopeas ou combinacións arbitrarias de fonemas.

Entre os seus principais representantes podemos citar a Marinetti, Almada Negreiros ou Álvaro de Campos.

Como exemplo deste tipo de literatura podes ler o seguinte poema de Pessoa.

Avaliación

2008-03-01T10:11:00.000-08:00

Dado que esta unidade non se presenta illada no currículo senón que só é unha parte da literatura do primeiro terzo do século XX e que o tempo neste curso é bastante escaso non semella posible realizar actividades de avaliación dedicadas exclusivamente ao estudo das vangardas que de seguro han de ser avaliadas xunto co resto da literatura do primeiro terzo do século XX.

Como avaliación inicial presentamos as actividades recollidas baixo o epígrafe “Introdución á unidade” que nos van permitir dunha banda analizar os coñecementos previos e doutra analizar as destrezas na busca de información e na organización de grupos de traballo.

Aínda que non se sinalan actividades específicas, si que se recollen deseguido os criterios de avaliación que deberían guiar as avaliacións procesual e final desta unidade:

* Interpretar diferentes tipos de discursos orais, escritos e audiovisuais e a situación en que se desenvolven, captando o sentido global e a intención do discurso, a mensaxe e as súas ideas principais e secundarias.
* Coñecer o significado das vangardas de principios do século XX como un fenómeno global, os seus diferentes –ismos, os movementos de vangarda especificamente galegos así como tamén os seus autores e obras máis representativos.
* Analizar as diferenzas entre unha produción literaria de tradición decimonónica e unha vangardista.
* Ler, analizar e comentar obras e fragmentos significativos das vangardas, utilizando os coñecementos sobre as formas literarias (xéneros, recursos literarios, versificación) e os distintos movementos e autores.
* Compoñer producións escritas planificadas de análise literia con coherencia, cohesión, corrección ortográfica amais dunha coidada presentación.
* Compoñer producións escritas de creación literaria con coherencia, cohesión, corrección ortográfica amais dunha coidada presentación, valorando a literatura como unha forma de exteriorizar as nosas vivencias artísticas.
* Participar en interaccións orais de acordo coas normas establecidas e realizar producións orais planificadas, relacionadas con algún contido do currículo ou tema de actualidade e usando recursos audiovisuais, bibliográficos e das tecnoloxías da información e comunicación.

Por último, o desenvolvemento da unidade será avaliado semanalmente nas reunións de departamento para tomar aquelas medidas que se consideren oportunas sobre a marcha. Ao final de curso recolleranse os resultados tanto do alumnado como da avaliación do proceso na memoria anual do curso con indicación expresa daqueles aspectos ou elementos que deberán ser engadidos, modificados ou eliminados para a súa mellora de cara ao futuro.

Creacionismo

2008-03-01T09:21:00.000-08:00

[Picasso: Retrato de Dora Maar, 1939.]

O Creacionismo é unha corrente vangardista que nace en París da man do poeta chileno Vicente Huidobro e que presenta certas afinidades co Cubismo e coincide no esencial co ultraísmo.

A arte non debe imitar nin traducir a realidade senón que o poema debe ser unha realidade autónoma creada pola xustaposición de imaxes baseadas en relacións arbitrarias. O poeta debe “facer un poema como a natureza fai unha árbore”.

O poema creacionista só pode existir na cabeza do poeta, e non é fermoso porque nos lembre outras realidades coñecidas, senón que é fermoso de seu e non admite termos de comparación.

Fronte ao surrealismo, no creacionismo as imaxes literarias deben ser produto da intelixencia e non froito da inconsciencia da persoa.

Podemos sinalar as seguintes características do Creacionismo:
- Eliminación do anecdótico e descritivo.
- Carácter antinarrativo.
- Antisentimentalismo.
- Ruptura da secuencia temporal lóxica: instantaneísmo e simultaneísmo.
- Humor e ironía.
- Ortografía expresiva: caligramas, etc.

Entre os seus representantes podemos citar a Apollinaire, Blaise Cendras, Huidobro, Reverdy ou Gerardo Diego.

Este movemento de vangarda vai ter especial influencia na obra de Manuel Antonio.

* Este famoso poema de Vicente Huidobro recolle as formulacións básicas deste -ismo vangardista.

Arte Poética

Que el verso sea como una llave
Que abra mil puertas.
Una hoja cae; algo pasa volando;
Cuanto miren los ojos creado sea,
Y el alma del oyente quede temblando.

Inventa mundos nuevos y cuida tu palabra;
El adjetivo, cuando no da vida, mata.

Estamos en el ciclo de los nervios.
El músculo cuelga,
Como recuerdo, en los museos;
Mas no por eso tenemos menos fuerza:
El vigor verdadero
Reside en la cabeza.

Por qué cantáis la rosa, ¡oh Poetas!
Hacedla florecer en el poema ;

Sólo para nosotros
Viven todas las cosas bajo el Sol.

El Poeta es un pequeño Dios.

Podes ver a continuación unha creación en vídeo baseada neste texto do poeta chileno.

Marcel Duchamp

2008-03-01T09:03:00.000-08:00

Marcel Duchamp é un pintor e escultor francés que durante a década dos anos vinte se dedicou á investigación de teorías ópticas e á realización de varias curtametraxes surrealistas.

[A fonte, a súa escultura máis famosa.]

Anémic Cinéma é o produto máis interesante desas investigacións. Trátase dun poema visual con fotografía de Man Ray no que explora de maneira cíclica as posibilidades narrativas e visuais dos rotorrelevos. Este filme, un dos máis enigmáticos do cine experimental, había sentar as bases de movementos posteriores.

Surrealismo - Cunqueiro

2008-03-01T08:38:00.000-08:00

O Surrelismo ou Superrealismo xorde a partir da Iª Guerra Mundial supón a culminación das vangardas.

En 1924 André Bretón publica o Manifesto surrealista que considera a arte como unha vía de coñecemento para acceder á interioridade humana.

Ideoloxicamente os seus autores son afíns ao marxismo e ás teorías da psicanálise de Freud.

Este movemento utiliza a escritura irreflexiva e automática porque lle permite ao subconsciente

Achegas do Surrealismo:

- A escrita automática e irreflexiva porque lle permite ao subconsciente expresarse con liberdade abríndolle o paso ás vivencias oníricas. Trátase de reflectir o funcionamento real do pensamento sen ningún tipo de control intermedio por parte da razón.
- A utilización dos soños, alucinacións e delirios como material literario.
- A tentativa de reconciliación de opostos que dá lugar á mestura de xéneros, á creación de obxectos absurdos, etc.

Este -ismo dentro das vangardas galegas ten en Álvaro Cunqueiro o seu máximo representante co seu libro Poemas do si e do non (1933), escrito baixo o influxo de Paul Éluard. Pero o seu é un surrealismo sentimental que deixa de lado o automatismo poético e a carga dramática que caracteriza moitos textos surrealistas.

Le agora o Noivado I de Cunqueiro como mostra da súa poesía surrealista.

Man Ray

2008-03-01T08:30:00.000-08:00

Inicialmente dadaísta Man Ray é un dos fundadores do Surrealismo e un dos protagonistas das vangardas parisienses. Trátase dun verdadeiro artista polifacético que o mesmo inventa obxectos como realiza fotografías ou curtametraxes. Neste vídeo poderás visualizar dúas pequenas obras videográficas do autor: Retour a la Raison (1923) e Emak-Bakia (1926).

RONSELTZ: Vangardas nos 90

2008-03-01T08:03:00.000-08:00

[Caligrama de Ronseltz representando o tráfico de droga na ría.]

O colectivo poético Ronseltz desenvolveu a súa actividade a comezos da década dos 90 en Galicia e marcou un antes e un despois no panorama poético galego.

Herdeiro da estética (e mais da ética) do colectivo Rompente, son considerados fundacionais do que algúns chaman xeración dos 90. Idolatrados, reivindicados coma os rebeldes da nosa poesía, son, no entanto, pouco coñecidos como grupo.

Os seus integrantes eran un grupo de mozos universitarios na Universidade da Coruña: Xabier Cordal, Serxio Iglesias, Manuel Cortés, Xoán Carlos Rodríguez e Miguel Montes (Miki Nervio).

O seu nome nace dun xogo de palabras formado polo cóctel de ron con sifón, e ademais facía referencia directa a "Ronsel", a histórica revista poética da vangarda galega dos anos vinte, homónima para máis dunha colección lírica que daquela editaba Galaxia.

Caracterizáronse pola ironía e a desacralización dos clásicos, aos que leron sen prexuízos, algo que ás veces resultaba ferinte ou provocador. Foi un xeito de baixar a poesía dos altares. A parodia dos xéneros e dos autores máis consagrados eran unha constante, e o humor e a irreverencia armas fundamentais.

Publicaron tres revistas con manifestos, realizaron uns cincuenta ou sesenta recitais e, logo, cando toda esa dinámica rematara publicaro un volume colectivo: Unicornio de cenorias que cabalgas os sábados (1994) que na actualidade está descatalogado.

Deseguido ofrécense uns exemplos da obra deste grupo poético onde parodian o neotrobadorismo, ridiculizan a linguaxe ou ironizan coa figura de Uxío Novoneyra.

Neotrovadorismo (I)

Os espárragos son diuréticos
E ti es o amor da miña vida
E ti es o amor da miña vida

Neotrovadorismo (II)
(cantiga de amigo, escarnio e maldizer)

Antes eras un colega
pero agora
me cago en tu puta madre
me cago en tu puta madre

Neotrovadorismo (IV)

Ondas do mar de Vigo
se vistes meu amigo:
que marchei.

_________

Todo na miña terra é paisaxe
menos traxe, paxe e garaxe.

_________

Uxío
ímosche facer a parcelaria
e vaste cagar en Dios.

A vixencia das vangardas

2008-03-01T08:01:00.000-08:00

[Maruja Mallo: Espido surrealista, 1927.]

As vangardas galegas practicamente morreron coa chegada da ditadura de Franco, mais nos anos 80 do século XX, concretamente a partir de 1976 comezan a aparecer propostas poéticas que mesturan a radicalidade ideolóxica coa práctica vangardista.

Entre estes primeiros tanteos salienta o Grupo de Comunicación Poética Rompente, integrado inicialmente por Alfonso Pexegueiro, Antón Reixa, Alberto Avendaño, Manuel Romón e Camilo Valdeorras. Xuntos van publicar o volume colectivo Silabario da turbina (1978), un texto provocador e rupturista onde se reivindican a vangarda e a contracultura. Reivindican a figura de Manuel Antonio e como forma de protesta cando lle dedican o Día das Letras Galegas do ano 1979 fan público o manifesto "Fóra as vosas sucias mans de Manuel Antonio" onde reivindican a figura deste autor ao que admiran pola súa actitude inconformista e a súa estética innovadora.

Haberá que agardar logo ata comezos da década dos 90 para asistir á aparición do colectivo poético Ronseltz que marcou un antes e un despois no panorama poético galego. Herdeiros do colectivo Rompente, son considerados fundacionais do que algúns chaman xeración dos 90 e axiña acadarán sona polos seus versos atrevidos e irreverentes nos que atúan os clásicos.

E tamén hoxe contamos con propostas vangardistas como a Corporación Semiótica Galega que fomenta o carácter lúdico da creación poética valéndose de signos diversos e de códigos propios da poesía visual.
Parece evidente que o espírito vangardista ha estar sempre aí dun ou doutro xeito, máis ou menos explícito pero o que resulta innegable é que o tratamento da lingua no discurso poético mudou para sempre cos autores das vangardas.

Pessoa - futurismo portugués

2008-03-01T07:57:00.000-08:00

[Almada Negreiros: Retrao de Fernando Pessoa, 1954]

(Na nora do quintal da minha casa
O burro anda à roda, anda à roda,
E o mistério do mundo é do tamanho disto.
Limpa o suor com o braço, trabalhador descontente.
A luz do sol abafa o silêncio das esferas
E havemos todos de morrer,
Ó pinheirais sombrios ao crepúsculo,
Pinheirais onde a minha infância era outra coisa
Do que eu sou hoje...)

Mas, ah outra vez a raiva mecânica constante!
Outra vez a obsessão movimentada dos ónibus.
E outra vez a fúria de estar indo ao mesmo tempo dentro de todos os comboios
De todas as partes do mundo,
De estar dizendo adeus de bordo de todos os navios,
Que a estas horas estão levantando ferro ou afastando-se das docas.
Ó ferro, ó aço, ó alumínio, ó chapas de ferro ondulado!
Ó cais, ó portos, ó comboios, ó guindastes, ó rebocadores!

Eh-lá grandes desastres de comboios!
Eh-lá desabamentos de galerias de minas!
Eh-lá naufrágios deliciosos dos grandes transatlânticos!
Eh-lá-hô revoluções aqui, ali, acolá,
Alterações de constituições, guerras, tratados, invasões,
Ruído, injustiças, violências, e talvez para breve o fim,
A grande invasão dos bárbaros amarelos pela Europa,
E outro Sol no novo Horizonte!

Que importa tudo isto, mas que importa tudo isto
Ao fúlgido e rubro ruído contemporâneo,
Ao ruído cruel e delicioso da civilização de hoje?
Tudo isso apaga tudo, salvo o Momento,
O Momento de tronco nu e quente como um fogueiro,
O Momento estridentemente ruidoso e mecânico,
O Momento dinâmico passagem de todas as bacantes
Do ferro e do bronze e da bebedeira dos metais.

Eia comboios, eia pontes, eia hotéis à hora do jantar,
Eia aparelhos de todas as espécies, férreos, brutos, mínimos,
Instrumentos de precisão, aparelhos de triturar, de cavar,
Engenhos brocas, máquinas rotativas!

Eia! eia! eia!
Eia electricidade, nervos doentes da Matéria!
Eia telegrafia-sem-fios, simpatia metálica do Inconsciente!
Eia túneis, eia canais, Panamá, Kiel, Suez!
Eia todo o passado dentro do presente!
Eia todo o futuro já dentro de nós! eia!
Eia! eia! eia!
Frutos de ferro e útil da árvore-fábrica cosmopolita!
Eia! eia! eia! eia-hô-ô-ô!
Nem sei que existo para dentro. Giro, rodeio, engenho-me.
Engatam-me em todos os comboios.
Içam-me em todos os cais.
Giro dentro das hélices de todos os navios.
Eia! eia-hô! eia!
Eia! sou o calor mecânico e a electricidade!

Eia! e os rails e as casas de máquinas e a Europa!
Eia e hurrah por mim-tudo e tudo, máquinas a trabalhar, eia!

Galgar com tudo por cima de tudo! Hup-lá!

Hup-lá, hup-lá, hup-lá-hô, hup-lá!
Hé-la! He-hô! H-o-o-o-o!
Z-z-z-z-z-z-z-z-z-z-z-z!
Ah não ser eu toda a gente e toda a parte!

Londres, xuño de 1914

[Publicado en Orpheu, 1, Marzo de 1915]

Este texto de Fernando Pessoa pertence ao Futurismo portugués, le estes versos e resume nunhas liñas o que che provocan.

Localiza no poema versos con aparicións de elementos mecánicos e/ou industriais.

Indica cales son os campos semánticos predominantes e sinala algúns dos seus elementos.

VILLAR, RAFA: Manifesto do Batallón Literario da Costa da Morte

2008-03-01T06:34:00.000-08:00

O texto que se presente a continuación non é propiamente un manifesto literario en canto non está explicitado como tal, mais polo seu contido, en canto que fai expresa a concepción que do labor poético teñen os autores e as autoras deste colectivo literario si que podemos falar del como "manifesto".

A Experiencia Da Poesía Desde O Batallón Literario Da Costa Da Morte

RAFA VILLAR

N'era cousa de chamar as xentes á guerra, e desertar
d'a bandeira qu'eu mesma había levantado
(Rosalía de Castro)

Escribir poesía resúmese na suma de dous elementos: o coñecemento e a comunicación, que transcenden desde a máis radical soidade do ser humano a través dun código, a linguaxe, sometida esta polo poeta a profanación, a desgaste, a devastación, e tamén a descubrimento e a reconstrucción.
A poesía é, polo tanto, unha experiencia, singular de seu (como tantas outras experiencias) mais para a que non fai falta estar tocado de ningunha caste de divindade: como moito, a poesía é un lume arrebatado aos deuses, e logo inzado polas mans e os corazóns das xentes, pero nunca concedido por aqueles. […]
A nosa iconoclastia é, logo, unha descrenza: a negación de que non é posíbel o camiño, a utopía. Somos, por xeración humana, a primeira a que se nos dixo que non era tempo de revoltas, que non había revolución ou que non era necesaria. De aí que sentísemos a necesidade de "matar o pai", ou dígoo, con maior exactitude, con palabras dun poema de A primeira visión, de María Lado, batalloneira ela:

"(...) Matei o pai, a nai, e as ninfas que os criaron
e metinos en sal nunha hucha con tapa de uralita
e todas as noites chegan os anacos á nosa cama
e empéñanse en dicir que somos cadáveres poéticos."

Esta morte dos proxenitores prodúcenos, como non podía ser doutro xeito, angustia e vertixe, porque, aínda descalzos, debemos camiñar, nós, sós, sempre, máis alá.
E así e todo, temos a certeza absoluta de que alguén, máis tarde que cedo, dará en falarnos e dirá: "nós fomos paridos polos nosos fillos e seguimos a súa loita con máis forza que nunca", palabras de Hebe de Bonafini, que levan a memoria constante de 30.000 arxentinos todos os xoves nunha praza bonaerense.
No Batallón Literario confluímos en diversas estéticas, tantas como insubmisos somos a esta Historia que nos allea, e nunha soa ética: a de traballar por descubrirmos nas xentes -e se for preciso, por descubrírmoslles- que nas súas mans e nos seus corazóns está a poesía.
O Batallón Literario da Costa da Morte é un batallón para a paz e non para a guerra, pero a nosa paz non é deste mundo, nin tampouco a daqueles xa poden repitir os versos de José Emilio Pacheco: "Xa somos todo aquilo/ contra o que loitamos aos vinte anos". A nosa paz é ese lema con que nos ollamos os uns aos outros e nos convencemos de ir máis alá, porque continúa a acción directa.
Cada un, cada unha, desde o bordo dos nosos límites, tentamos falar coa nosa voz -non con voces impostadas- e non co empeño de deixar a nosa voz en cada recital, en cada publicación, en cada encontro, senón coa certeza de que con ela, co seu berrar (ás veces tan xordo), deamos na memoria esquecida das xentes; e recobremos para nós as súas voces, da poesía nas súas mans e nos seus corazóns.
Entre o poeta e o seu público (chámese lector ou oínte, segundo a maneira con que este se achegue a aquel) xérase un vínculo íntimo, unha solidariedade emocional e intelectual, que transcende a personalidade dun e doutro, e o que é máis importante, transcende límites temporais: un lector é quen de establecer hoxe esta relación solidaria cunha cantiga da nosa tradición medieval. Trátase dun encontro as máis das veces fuxidío, que sen embargo pode acabar facéndose perdurábel, e por iso un lector mantense fiel, por un tempo máis ou menos extenso, á lectura de certos escritores e escritoras.
Con todo, o escritor sempre afirma non se sentir amarrado a ese público lector e consagra -como parece fundamental- a súa obra a un espacio de liberdade creadora, real por canto un poema ou un libro de poemas só é susceptíbel de nacer desde os lindeiros da liberdade, aínda que é ben sabido que hai poemas que en realidade non nacen, senón que son arrincados das mans e do corazón do poeta.
A acción directa da que falaba arriba, recollendo o lema do Batallón Literario, cómpre situala nesa contradicción que se dá entre o territorio do poeta e o territorio do público. Nós buscamos os camiños penedíos da fronteira, aí onde o escritor comeza a sentirse máis público ou lector e este máis escritor, pois descobre que tamén é dono da experiencia da poesía: descobre, en definitiva, que nas súas mans e no seu corazón están o coñecemento e a comunicación que só o fío longo da linguaxe fai horizonte posíbel.
E acabo, con Rafael Dieste, cunha frase extraída do seu Antre a terra e o ceo, e que di: "Que o poeta grite o seu poema na eira e na riveira, anque non lle entendan...", xa que esta se cadra é a única maneira de devolver a poesía ás mans e aos corazóns da xentes.

Nota final.- Onde se di Batallón, enténdase que se trata da parte polo todo, unha metonimia que nos segue a comprometer a todas e a todos os que queiran aceptar o compromiso.

Comunicación presentada ao I Congreso da Poesía Galega,
Vilagarcía de Arousa, setembro de 1997

TZARA, Tristan: Manifesto dadaísta

2008-03-01T06:17:00.000-08:00

Manifesto dadaísta (fragmento)

Noxo dadaísta

Toda forma de noxo susceptible de se converter en negación da familia é Dada; a protesta a puñadas de todo o ser entregado a unha acción destrutiva é Dada; o coñecemento de todos os medios ata hoxe rexeitados polo pudor sexual, polo compromiso demasiado cómodo e pola cortesía é Dada; a abolición da lóxica, a danza dos impotentes da creación é Dada; a abolición de toda xerarquía e de toda ecuación social de valores establecida entre os servos que se achan entre nós os servos é Dada; todo obxecto, todos os obxectos, os sentimentos e as escuridades, as aparicións e o choque preciso das liñas paralelas son medios de loita Dada; abolición da memoria: Dada; abolición do futuro: Dada; confianza indiscutible en todo deus produto inmediato da espontaneidade: Dada; salto elegante e sen prexuízos dunha harmonía a outra esfera; traxectoria dunha palabra lanzada como un disco, berro sonoro; respecto de todas as individualidades na momentánea tolemia de cada un dos seus sentimentos, serios ou medorentos, tímidos ou ardentes, vigorosos, decididos, entusiastas; desposuír a propia igrexa de todo accesorio inútil e pesado; chuspir como unha fervenza luminosa o pensamento descortés ou amoroso, ou ben, compracéndose niso, mimalo coa mesma identidade, o que é o mesmo, nunha matogueira pura de insectos para un nobre sangue, dourada polos corpos dos arcanxos e pola súa alma. Liberdade: DADA, DADA, DADA, ouveo de cores encrespadas, encontro de todos os contrarios e de todas as contradicións, de todo motivo grotesco, de toda incoherencia: A VIDA.

Tristan Tzara, 1918

As dificultades das vangardas

2008-03-01T06:01:00.000-08:00

[Ourense, construción da Ponte Nova sobre o Miño na primeira década do século XX.]

As dificultades das vangardas en tempos de construción van ser evidentes. Contamos con escritores vangardistas mais a cultura galega naquela altura estaba en fase de consolidación. As Irmandades da Fala, a Xeración Nós, o Seminario de Estudos Galegos traballaban na mesma dirección de lle ofreceren á sociedade galega o que Risco había definir como “crear de hoxe para sempre a cultura galega”.

Outro elemento que vai condicionar o desenvolvemento dos movementos de vangarda no noso territorio é o descubrimento dos cancioneiros medievais que abren unha vía para a creación dunha poética de lexitimación cultural.

Neste contexto intelectual é doado entender que os experimentos vangardistas tivesen pouca aceptación ou mesmo o rexeitamento de persoeiros como Castelao que defendían a prioridade de establecer os alicerces dunha cultura galega normalizada. Vai ser este o camiño que guíe a obra de autentificación nacional de autores como Ramón Cabanillas.

Como un primeiro achegamento á introdución das vangardas en Galicia vas coñecer dous textos iniciadores das novas formas.

U...ju ju... de Vicente Risco

Neve de Euxenio Montes

BRETÓN, André: Manifesto surrealista

2008-03-01T05:44:00.000-08:00

MANIFESTO SURREALISTA
(fragmentos)

Aínda vivimos baixo o imperio da lóxica, e precisamente a iso quería chegar. Con todo, nos nosos días, os procedementos lóxicos tan só se lle aplican á resolución de problemas de interese secundario.
[...]
Con toda xustificación, Freud proxectou o seu labor crítico sobre os soños, xa que, efectivamente, é inadmisible que esta importante parte da actividade psíquica mereza, polo momento, tan escasa atención.
[...]
Creo na futura harmonización destes dous estados, aparentemente tan contraditorios, que son o soño e a realidade, nunha especie de realidade absoluta, nunha sobrerrealidade ou surrealidade, se se lle pode chamar dese xeito. [...] No ámbito da literatura unicamente o marabilloso pode dar vida ás obras pertencentes a xéneros inferiores, tal como o novelístico, e, en xeral, todos os que se serven da anécdota.
[...]
En homenaxe a Guillermo Apollinaire, quen morrera había pouco, e quen en moitos casos nos parecía obedecer a impulsos do xénero antes devandito, sen abandonar por iso certos mediocres recursos literarios, Soupault e mais eu démoslle o nome de SURREALISMO ao novo modo de expresión que tiñamos ao noso alcance e que desexabamos comunicar canto antes, para o seu propio beneficio, a todos os nosos amigos.
[...]
Fixeron profesión de fe de SURREALISMO ABSOLUTO, os seguintes señores: Aragon, Baron, Boiffard, Breton, Carrive, Crevel, Delteil, Desnos, Eluard, Gérard, Limbour, Malkine, Morise, Naville, Noll, Péret, Picon, Soupault, Vitrac.
[...]
SEGREDOS DA ARTE MÁXICA
DO SURREALISMO
[...] A primeira frase ocorrerásevos por si mesma, xa que en cada segundo que pasa hai unha frase, estraña ao noso pensamento consciente, que desexa exteriorizarse.
[...]
O idioma foille dado ao home para que o use de xeito surrealista. [...]
Esta linguaxe sen reserva á que sempre procuro dar validez, [...] dáme unha extraordinaria lucidez, e faino no terreo en que menos podía esperalo. [...]
As formas da linguaxe surrealista adáptanse aínda mellor ao diálogo. No diálogo, hai dous pensamentos fronte a fronte; mentres un se manifesta, o outro se ocupa do que se manifesta... [...]
O surrealismo poético [...] ocupouse [...] de restablecer na súa verdade absoluta o diálogo, ao liberar os dous interlocutores das obrigas impostas pola boa crianza. [...]
O surrealismo non lles permite a aqueles que se entregan a el abandonalo cando mellor lles praza. Todo induce a crer que o surrealismo actúa sobre os espíritos tal como actúan os estupefacientes; do mesmo xeito que estes crea un certo estado de necesidade e pode inducir o home a tremendas rebelións. [...]
[...] a atmosfera surrealista creada mediante a escritura mecánica, que me esforcei en pór á disposición de todos, préstase de xeito moi especial á produción das máis belas imaxes.
[...]
Tanto se se quere coma se non, aí hai materia para satisfacer moitas necesidades do espírito. [...]
O espírito que se mergulla no surrealismo revive exaltadamente a mellor parte da súa infancia. [...]
O surrealismo, tal como eu enténdoo, declara o noso inconformismo absoluto coa claridade suficiente para que non se lle poida atribuír, no proceso ao mundo real, o papel de testemuña de descargo. [...] O surrealismo é o «raio invisible» que algún día nos vai permitir superar os nosos adversarios.

André Bretón, 1924

MARINETTI: Manifesto futurista

2008-03-01T04:44:00.000-08:00

[Retrato futurista de Marinetti, 1930]

1. Queremos cantar o amor ao risco, o hábito da enerxía e da temeridade.

2. A coraxe, a audacia e a rebeldía van ser elementos esenciais da nosa poesía

3. A literatura magnificou ata hoxe a inmobilidade do pensamento, a éxtase e o soño, nós queremos exaltar o movemento agresivo, o insomnio febril, a carreira, o salto mortal, a labazada e a puñada.

4. Afirmamos que o esplendor do mundo se enriqueceu cunha beleza nova: a beleza da velocidade. Un coche de carreiras co seu capó adornado con grandes tubos semellantes a serpes de alento explosivo... un automóbil ruxinte que parece que corre sobre a metralla é máis belo que a Vitoria de Samotracia.

5. Queremos encomiar o home que ten o volante, cuxa lanza ideal atravesa a Terra, lanzada ela mesma polo circuíto da súa órbita.

6. Cómpre que o poeta se prodigue con ardor, fausto e esplendor para aumentar o entusiástico fervor dos elementos primordiais.

7. Non hai beleza senón na loita. Ningunha obra de arte sen carácter agresivo pode ser considerada unha obra mestra. A poesía debe ser concibida como un asalto violento contra as forzas descoñecidas, para reducilas a prostrarse diante do home.

8. Estamos sobre o outeiro máis elevado dos séculos! Por que nos deberiamos protexer se pretendemos derrubar as misteriosas portas do Imposible? O Tempo e o Espazo van morrer mañá. Vivimos xa no absoluto porque xa creamos a eterna velocidade omnipresente.

9. Queremos glorificar a guerra -única hixiene do mundo-, o militarismo, o patriotismo, o xesto destrutor dos anarquistas, as belas ideas para as cales se morre e o desprezo da muller.

10. Queremos destruír os museos, as bibliotecas, as academias variadas e combater o moralismo, o feminismo e todas as demais covardías oportunistas e utilitarias.

11. Ímoslles cantar ás grandes multitudes que o traballo axita, polo pracer ou pola revolta: ímoslles cantar ás mareas multicolores e polifónicas das revolucións nas capitais modernas; ímoslle cantar ao febril fervor nocturno dos arsenais e dos estaleiros incendiados por violentas lúas eléctricas; ás estacións ávidas devoradoras de serpes que fumegan, nas fábricas colgadas nas nubes polos fíos das súas fumaredas; nas pontes parecidas a ximnastas xigantes que salvan os ríos brillando ao sol como coitelos escintilantes; nos barcos de vapor aventureiros que olen o horizonte, nas locomotoras de peito ancho que pisan os raís como enormes cabalos de aceiro embridados de tubos e ao voo esvaradío dos avións cuxa hélice renxe ao vento como unha bandeira e semella que aplauda como unha tola demasiado entusiasta.

É desde Italia onde imos lanzar ao mundo este manifesto noso de violencia atropeladora e incendiaria, co cal fundamos hoxe o "futurismo", porque queremos liberar este país da súa fedorenta gangrena de profesores, de arqueólogos, de cicerones e de anticuarios.

Xa durante demasiado tempo Italia foi un mercado de antigallas. Nós queremos liberala dos innumerables museos que a cobren toda de cemiterios innumerables.

Filippo Tommaso Marinetti, Le Figaro, 20 de febreiro de 1909

As revistas da vangarda

2008-03-01T04:41:00.000-08:00

Os artistas galegos desta etapa, do mesmo xeito que lles acontecía aos coetáneos, van ter na prensa e nas revistas a principal canle de difusión para as súas ideas e obras.

Esta xeración utiliza, ao principio, para se dar a coñecer os órganos das Irmandades:

A Nosa Terra (A Coruña, 1916) dirixida por Antón Villar Ponte.

A Revista Nós (Ourense, 1920) impulsada e dirixida por Vicente Risco.

Como publicacións propiamente obra da vangarda podemos sinalar:

Alfar (A Coruña, 1920). Inicialmente nace con outro nome ata outubro de 1925 en que acolle este nome. Nela aparecen colaboracións non sempre vangardistas, extragalegas e na sua lingua orixinal: Machado, Unamuno, Azorín, Gabriel Miró, Teixeira de Pascoaes, Gómez de la Serna, Guillermo de la Torre, Eluard, Breton, Victoriano Taibo, etc. A súa influencia maniféstase en Ronsel.

Ronsel (Lugo, 1924). Publicada por Evaristo Correa Calderón e Álvaro Cebreiro é considerada a máis importante de todas elas, lamentablemente só viu a luz de maio a outubro-novembro de 1924. Esta revista define o carácter do movemento lugués da xeración: literario, non nacionalita e en contacto con vangardistas españois. Nela colaboran entre outros Manuel Antonio, Luís Pimentel, Xesús Bal, Eugenio Montes, pero tamen artistas e literatos de Portugal, Madrid, Cataluña, América, Francia e Italia, como Teixeira de Pascoaes, Gómez del la Serna, Malespine, Eugénio de Castro, etc.

Resol (Santiago, 1932). Está vinculada aos medios universitarios composteláns.

Cristal (Pontevedra, 1932). Fundada por Álvarez Blázquez e Xoán Vidal Martínez publicarase ata o ano 1935.

Yunque (Lugo, 1932). Obra de Mercedes e Luís Pimentel, esta revista encadrada no Surrealismo e Hilozoís-mo en certo modo é continuadora de Ronsel.

Papel de color (Mondoñedo, 1933). Dirixida por Cunqueiro, publícase ata o ano 1935, nas súas páxinas atopamos poesía neotrobadoresca e surrealista.

Manuel Antonio - Navy bar

2008-03-01T04:34:00.000-08:00

[Fotografía de Foto Fallo x1.6]

.

............NAVY BAR

...ESTE bar ten balances
...E tamén está listo
pra se facer á vela

...Enchéronnos o vaso
con toda a auga do Mar
pra compor un cock-tail de horizontes

...Pendurados das horas
...atlas xeográficos de esperantos
están sin tradución
...E tatexan as pipas
co ademán políglota das bandeiras

...Ese cantar improvisado
....................................é o mesmo
que xa se improvisou nalgures

...Quen chegou avisándonos
desa cita noiturna que temos
co vento ao N.E.
na encrucillada das estrelas apagadas?

...Eiquí bebe de incónito
O Mariñeiro Descoñecido
-sin xeografía nin literatura-
...A noite dos naufraxos
...co seu brazo salvavidas
...aferrará connosco unha vela de chuvascos

...O vaso derradeiro
estaba cheo de despedidas

...Polas rúas dispersas
ibámonos fechando
cada un dentro da súa alta mar

...No repouso dalgún vaso
tódalas noites naufraga o Bar.

Este texto de Manuel Antonio insírese na parte dedicada á navegación dentro da súa obra De catro a catro, mais nesta ocasión o protagonista non está no barco rodeado de mar senón que realiza unha parada en terra. Le o texto e resume nunhas liñas o que che provoca.
Explica mediante que procedementos consegue o autor lograr a identificación entre individuo e mar.
Analiza como son as personaxes que habitan o mundo do Navy bar.

* Despois de faceres as actividade, podes atopar aquí un comentario completo do poema realizado por Anxo González Guerra e Vitoria Ogando Valcárcel.

ALMADA-NEGREIROS: MANIFESTO ANTI-DANTAS E POR EXTENSO

2008-03-01T04:19:00.000-08:00

MANIFESTO ANTI-DANTAS E POR EXTENSO

por José de Almada-Negreiros

POETA D'ORPHEU FUTURISTA e TUDO

BASTA PUM BASTA!

UMA GERAÇÃO, QUE CONSENTE DEIXAR-SE REPRESENTAR POR UM DANTAS É UMA GERAÇÃO QUE NUNCA O FOI! É UM COIO D'INDIGENTES, D'INDIGNOS E DE CEGOS! É UMA RÊSMA DE CHARLATÃES E DE VENDIDOS, E SÓ PODE PARIR ABAIXO DE ZERO!

ABAIXO A GERAÇÃO!

MORRA O DANTAS, MORRA! PIM!

UMA GERAÇÃO COM UM DANTAS A CAVALO É UM BURRO IMPOTENTE!

UMA GERAÇÃO COM UM DANTAS À PROA É UMA CANÔA UNI SECO!

O DANTAS É UM CIGANO!

O DANTAS É MEIO CIGANO!

O DANTAS SABERÁ GRAMMÁTICA, SABERÁ SYNTAXE, SABERÁ MEDICINA, SABERÁ FAZER CEIAS P'RA CARDEAIS SABERÁ TUDO MENOS ESCREVER QUE É A ÚNICA COISA QUE ELLLE FAZ!

O DANTAS PESCA TANTO DE POESIA QUE ATÉ FAZ SONETOS COM LIGAS DE DUQUEZAS!

O DANTAS É UM HABILIDOSO!

O DANTAS VESTE-SE MAL!

O DANTAS USA CEROULAS DE MALHA!

O DANTAS ESPECÚLA E INÓCULA OS CONCUBINOS!

O DANTAS É DANTAS!

O DANTAS É JÚLIO!

MORRA O DANTAS, MORRA! PIM!

O DANTAS FEZ UMA SORÔR MARIANNA QUE TANTO O PODIA SER COMO A SORÔR IGNEZ OU A IGNEZ DE CASTRO, OU A LEONOR TELLES, OU O MESTRE D'AVIZ, OU A DONA CONSTANÇA, OU A NAU CATHRINETA, OU A MARIA RAPAZ!

E O DANTAS TEVE CLÁQUE! E O DANTAS TEVE PALMAS! E O DANTAS AGRADECEU!

O DANTAS É UM CIGANÃO!

NÃO É PRECISO IR P'RÓ ROCIO P'RA SE SER UM PANTOMINEIRO, BASTA SER-SE PANTOMINEIRO!

NÃO É PRECISO DISFARÇAR-SE P'RA SE SER SALTEADOR, BASTA ESCREVER COMO DANTAS! BASTA NÃO TER ESCRÚPULOS NEM MORAES, NEM ARTÍSTICOS, NEM HUMANOS! BASTA ANDAR CO'AS MODAS, CO'AS POLÍTICAS E CO'AS OPINIÕES! BASTA USAR O TAL SORRISINHO, BASTA SER MUITO DELICADO E USAR CÔCO E OLHOS MEIGOS! BASTA SER JUDAS! BASTA SER DANTAS!

MORRA O DANTAS, MORRA! PIM!

O DANTAS NASCEU PARA PROVAR QUE, NEM TODOS OS QUE ESCREVEM SABEM ESCREVER!

O DANTAS É UM AUTOMATO QUE DEITA PR'A FÓRA O QUE A GENTE JÁ SABE QUE VAE SAHIR... MAS É PRECISO DEITAR DINHEIRO!

O DANTAS É UM SONETO D'ELLE-PRÓPRIO!

O DANTAS EM GÉNIO NUNCA CHEGA A PÓLVORA SECCA E EM TALENTO É PIM-PAM-PUM!

O DANTAS NÚ É HORROROSO!

O DANTAS CHEIRA MAL DA BOCA!

MORRA O DANTAS, MORRA! PIM!

O DANTAS É O ESCARNEO DA CONSCIÊNCIA!

SE O DANTAS É PORTUGUEZ EU QUERO SER HESPANHOL!

O DANTAS É A VERGONHA DA INTELLECTUALIDADE PORTUGUEZA! O DANTAS É A META DA DECADÊNCIA MENTAL!

E AINDA HÁ QUEM NÃO CÓRE QUANDO DIZ ADMIRAR O DANTAS!

E AINDA HÁ QUEM LHE ESTENDA A MÃO!

E QUEM LHE LAVE A ROUPA!

E QUEM TENHA DÓ DO DANTAS!

E AINDA HÁ QUEM DUVIDE DE QUE O DANTAS NÃO VALE NADA, E QUE NÃO SABE NADA, E QUE NEM É INTELLIGENTE NEM DECENTE, NEM ZERO!

VOCÊS NÃO SABEM QUEM É A SOROR MARIANNA DO DANTAS? EU VOU-LHES CONTAR:

A PRINCÍPIO, POR CARTAZES, ENTREVISTAS E OUTRAS PREPARAÇÕES COM AS QUAES NADA TEMOS QUE VÊR, PENSEI TRATAR-SE DE SORÔR MARIANNA ALCOFORADO A PSEUDO AUCTORA D'AQUELLAS CARTAS FRANCEZAS QUE DOIS ILLUSTRES SENHORES D'ESTA TERRA NÃO DESCANÇARAM ENQUANTO NÃO ESTRAGARAM P'RA PORTUGUEZ, QUANDO SUBIU O PANNO TAMBÉM NÃO FUI CAPAZ DE DISTINGUIR PORQUE ERA NOITE MUITO ESCURA E SÓ DEPOIS DE MEIO ACTO É QUE DESCOBRI QUE ERA DE MADRUGADA PORQUE O BISPO DE BEJA DISSE QUE TINHA ESTADO À ESPERA DO NASCER DO SOL!

A MARIANNA VEM DESCENDO UMA ESCADA ESTREITÍSSIMA MAS NÃO VEM SÓ. TRAZ TAMBÉM O CHAMILLY QUE EU NÃO CHEGUEI A VER, OUVINDO APENAS UMA VOZ MUITO CONHECIDA AQUI NA BRAZILEIRA DO CHIADO. POUCO DEPOIS O BISPO DE BEJA É QUE ME DISSE QUE ELLE TRAZIA CALÇÕES VERMELHOS. A MARIANNA E O CHAMILLY ESTÃO SÒZINHOS EM SCENA, E ÀS ESCURAS DANDO A ENTENDER PERFEITAMENTE QUE FIZERAM INDECÊNCIAS NO QUARTO. DEPOIS O CHAMILLY, COMPLETAMENTE SATISFEITO DESPEDE-SE E SALTA P'LA JANELLA COM GRANDE MAGUA DA FREIRA LACRIMOSA. E ANDA HOJE OS TURISTES TEEM OCCASIÃO DE OBSERVAR AS GRADES ARROMBADAS DA JANELLA DO QUINTO ANDAR DO CONVENTO DA CONCEIÇÃO DE BEJA NA RUA DO TOURO, POR ONDE SE DIZ QUE FUGIU O CÉLEBRE CAPITÃO DE CAVALOS EM PARIS E DENTISTA EM LISBOA.

A MARIANNA QUE É HISTÉRICA COMEÇA DE CHORAR DESATINADAMENTE NOS BRAÇOS DA SUA CONFDENTE E EXCELLENTE PAU DE CABELEIRA SORÔR IGNEZ.

VEEM DESCENDO P'LA DITA ESTREITÍSSIMA ESCALA (sic), VARIAS MARIANNAS TODAS EGUAES E DE CANDEIAS ACESAS, MENOS UMA QUE USA ÓCULOS E BENGALLA E AINDA (sic) TODA CURVADA P'RÁ FRENTE O QUE QUER DIZER QUE É ABBADESSA.

E SERIA ATÉ UMA EXCELENTE PERSONIFICAÇÃO DAS BRUXAS DE GOYA SE QUANDO FALLASSE NÃO TIVESSE AQUELLA VOZ TÃO FRESCA E MAVIOSA DA TIA FELICIDADE DA VIZINHA DO LADO, E REPARANDO NOS DOIS VULTOS INTERROGA ESPAÇADAMENTE COM CADÊNCIA, AUSTERIDADE E IMMENSA FALTA DE CORDA...

QUEM ESTÁ AHI?... E DE CANDEIAS APAGADAS?

- FOI O VENTO, DIZEM AS POBRES INNOCENTES VARADAS DE TERROR... E A ABADESSA QUE SÓ É VELHA NOS ÓCULOS, NA BENGALA E EM ANDAR CURVADA P'RÁ FRENTE MANDA TOCAR A SINETA QUE É UM DÓ D'ALMA O OUVI-LA ASSIM TÃO DEBILITADA, VÃO TODAS P'RÓ CÔRO, MAS EIS QUE, DE REPENTE BATEM NO PORTÃO E SEM SE ANNUNCIAR NEM LIMPAR-SE DA POEIRA, SOBE A ESCADA E ENTRA P'LO SALÃO UM BISPO DE BEJA QUE QUANDO ERA NOVO FEZ BRÉGEIRICES CO'A MENINA DO CHOCOLATE.

AGORA COMPLETAMENTE EMENDADO REVELA À ABBADESSA QUE SABE POR CARTAS QUE HÁ HOMENS QUE VÃO ÀS MULHERES DO CONVENTO E QUE AINDA HÁ POUCO VIRA UM DE CAVALLOS A SALTAR P'LA JANELLA. A ABADESSA DIZ QUE EFFECTIVAMENTE JÁ HÁ TEMPOS QUE VINHA DANDO P'LA FALTA DE GALLINHAS E TÃO INNOCENTINHA, COITADA, QUE N'AQUELLES OITENTA ANNOS AINDA NÃO TEVE TEMPO P'RA DESCOBRIR A RAZÃO DA HUMANIDADE ESTAR DIVIDIDA EM HOMENS E MULHERES.

DEPOIS DE SÉRIOS EMBARAÇOS DO BISPO É QUE ELLA DEU COM O ATREVIMENTO E MANDOU CHAMAR AS DUAS FREIRAS DE HÁ POUCO CO'AS CANDEIAS APAGADAS. N'ESTA ALTURA ESTA PEÇA POLICIAL TOMA UM PEDAÇO D'INTERESSE PORQUE O BISPO ORA PARECE UM POLÍCIA DE INVESTIGAÇÃO DISFARÇADO EM BISPO, ORA UM BISPO COM A FALTA DE DELICADEZA DE UM POLÍCIA D'INVESTIGAÇÃO, E TÃO PERSPICAZ QUE DESCOBRE EM MENOS DE MEIO MINUTO O QUE O PÚBLICO JÁ ESTÁ FARTO DE SABER - QUE A MARIANNA DORMIU CO'O NOEL. O PEOR É QUE A MARIANNA FOI À SERRA CO'AS INDISCREÇÕES DO BISPO E DESATA A BERRAR, A BERRAR COMO QUEM SE ESTAVA MARIMBANDO P'RA TUDO AQUILLO. ESTEVE MESMO MUITO PERTO DE

SE ESTRElAR COM UM PAR DE MURROS NA CORÔA DO BISPO NO QUE (SE) MOSTROU DE UM ATREVIMENTO, DE UMA INSOLÊNCIA E DE UMA DECISÃO REFILONA QUE EXCEDEU TODAS AS EXPECTATIVAS.

OUVE-SE UMA CORNETA A TOCAR UMA MARCHA DE CLARINS E MARIANNA SENTINDO NAS PATAS DOS CAVALLOS TODA A ALMA DO SEU PREFERIDO FOI QUAL PARDALITO ENGAIOLADO A CORRER ATÉ ÀS GRADES DA JANELLA A GRITAR DESALMADAMENTE P'LO SEU NOEL. GRITA, ASSOBIA E REDOPIA E PIA E RASGA-SE E MAGÓA-SE E CAE DE COSTAS COM UM ACCIDENTE, DO QUE JÁ PREVIAMENTE TINHA AVISADO O PÚBLICO E O PANNO TAMBÉM CAE E O ESPECTADOR TAMBÉM CAE DA PACIÊNCIA ABAIXO E DESATA N'UMA DESTAS PATEADAS TÃO ENORMES E TÃO MONUMENTAES QUE TODOS OS JORNAES DE LISBOA NO DIA SEGUINTE FORAM UNÂNIMES N'AQUELLE ÊXITO TEATRAL DO DANTAS.

A ÚNICA CONSOLAÇÃO QUE OS ESPECTADORES DECENTES TIVERAM FOI A CERTEZA DE QUE AQUILLO NÃO ERA A SORÔR ALCOFORADO MAS SIM UMA MERDARIANNA ALDANTASCUFURADO QUE TINHA CHELIQUES E EXAGEROS SEXUAES.

CONTINUE O SENHOR DANTAS A ESCREVER ASSIM QUE HÁ-DE GANHAR MUITO CO'O ALCUFURADO E HÁ-DE VER, QUE AINDA APANHA UMA ESTÁTUA DE PRATA POR UM OURIVES DO PORTO, E UMA EXPOSIÇÃO DAS MAQUETES P'RÓ SEU MONUMENTO ERECTO POR SUBSCRIÇAO NACIONAL DO SÉCULO A FAVOR DOS FERIDOS DA GUERRA, E A PRAÇA DE CAMÕES MUDADA EM PRAÇA DO DR. JULIO DANTAS, E COM FESTAS DA CIDADE P'LOS ANNIVERSÁRIOS, E SABONETES EM CONTA «JULIO DANTAS» E PASTAS DANTAS P'RÓS DENTES, E GRAXA DANTAS P'RÁS BOTAS, E NIVEINA DANTAS, E COMPRIMIDOS DANTAS E AUTOCLISMOS

DANTAS E DANTAS, DANTAS, DANTAS, DANTAS... E LIMONADAS DANTAS - MAGNESIA.

E FIQUE SABENDO O DANTAS QUE SE UM DIA HOUVER JUSTIÇA EM PORTUGAL TODO O MUNDO SABERÁ QUE O AUTOR DOS LUZÍADAS É O DANTAS QUE N'UM RASGO MEMORÁVEL DE MODÉSTIA SÓ CONSENTIU A GLÓRIA DO SEU PSEUDÓNIMO CAMÕES.

E FIQUE SABENDO O DANTAS QUE SE TODOS FÔSSEM COMO EU, HAVERIA TAES MUNIÇÕES DE MANGUITOS QUE LEVARIAM DOIS SÉCULOS A GASTAR.

MAS JUYGAES QUE N'ISTO SE RESUME A LITTERATURA PORTUGUEZA? NÃÓ! MIL VEZES NÃO!

TEMOS, ALÉM D'ISTO O CHIANCA QUE JÁ FEZ RIMAS P'RA ALUBARROTA QUE DEIXOU DE SER A DERROTA DOS CASTELHANOS P'RA SER A DERROTA DO CHIANCA.

E AS PINOQUICES DE VASCO MENDONÇA ALVES PASSADAS NO TEMPO DA AVÔSINHA! E AS INFELICIDADES DE RAMADA CURTO! E O TALENTO INSÓLITO DE URBANO RODRIGUES! E AS GAITADAS DO BRUN! E AS TRADUCÇÕES SÓ P'RA HOMEM (D) O ILLUSTRÍSSIMO EXCELENTÍSSIMO SENHOR MELLO BARRETO! E O FREI MATTA NUNES MÔXO! E A IGNEZ SYPHILITICA DO FAUSTINO! E AS IMBECILIDADES DO SOUSA COSTA! E MAIS PEDANTICES DO DANTAS! E ALBERTO SOUSA, O DANTAS DO DESENHO! E OS JORNALISTAS DO SECULO E DA CAPITAL E DO NOTICIAS E DO PAIZ E DO DIA E DA NAÇÃO E DA REPUBUCA E DA LUCTA E DE TODOS, TODOS OS JORNAES! E OS ACTORES DE TODOS OS THEATROS! E TODOS OS PINTORES DAS BELLAS ARTES E TODOS OS ARTISTAS DE PORTUGAL QUE EU NÃO GOSTO. E OS DA AGUIA DO PORTO E OS PALERMAS DE COIMBRA! E A ESTUPIDEZ DO OLDEMIRO CESAR E O DOUTOR JOSÉ DE FIGUEIREDO AMANTE DO MUSEU E AH OH OS SOUSA PINTO HU HI E OS BURROS DE CACILHAS E OS MENÚS DO ALFREDO GUISADO! E (O) RACHITICO ALBINO FORJAZ SAMPAIO, CRITICO DA LUCTA A QUEM O FIALHO COM IMMENSA PIADA INTRUJOU DE QUE TINHA TALENTO! E TODOS OS QUE SÃO POLITICOS E ARTISTAS! E AS EXPOSIÇÕES ANNUAES DAS BELLAS ARTE(S)! E TODAS AS MAQUETAS DO MARQUEZ DE POMBAL! E AS DE CAMÕES EM PARIS! E OS VAZ, OS ESTRELLA, OS LACERDA, OS LUCENA, OS ROSA, OS COSTA, OS ALMEIDA, OS CAMACHO, OS CUNHA, OS CARNEIRO, OS BARROS, OS SILVA, OS GOMES, OS VELHOS, OS IDIOTAS, OS ARRANJISTAS, OS IMPOTENTES, OS SCELERADOS, OS VENDIDOS, OS IMBECIS, OS PÁRIAS, OS ASCETAS, OS LOPES, OS PEIXOTOS, OS MOTTA, OS GODINHO, OS TEIXEIRA, OS DIABO QUE OS LEVE, OS CONSTANTINO, OS GRAVE, OS MANTUA, OS BAHIA, OS MENDONÇA, OS BRAZÃO, OS MATTOS, OS ALVES, OS ALBUQUERQUE, OS SOUSAS E TODOS OS DANTAS QUE HOUVER POR AHI!!!!!!

E AS CONVICÇÕES URGENTES DO HOMEM CHRISTO PAE E AS CONVICÇÕES CATITAS DO HOMEM CHRISTO FILHO!

E OS CONCERTOS DO BLANCH! E AS ESTATUAS AO LEME, AO EÇA E AO DESPERTAR E A TUDO! E TUDO O QUE SEJA ARTE EM PORTUGAL! E TUDO! TUDO POR CAUSA DO DANTAS!

MORRA O DANTAS, MORRA! PIM!

PORTUGAL QUE COM TODOS ESTES SENHORES, CONSEGUIU A CLASSIFICAÇÃO DO PAIZ MAIS ATRAZADO DA EUROPA E DE TODO OMUNDO! O PAIZ MAIS SELVAGEM DE TODAS AS ÁFRICAS! O EXILIO DOS DEGRADADOS E DOS INDIFERENTES! A AFRICA RECLUSA DOS EUROPEUS! O ENTULHO DAS DESVANTAGENS E DOS SOBEJOS! PORTUGAL INTEIRO HA-DE ABRIR OS OLHOS UM DIA - SE É QUE A SUA CEGUEIRA NÃO É INCURÁVEL E ENTÃO GRITARÁ COMMIGO, A MEU LADO, A NECESSIDADE QUE PORTUGAL TEM DE SER QUALQUER COISA DE ASSEIADO!

MORRA O DANTAS, MORRA! PIM!

José de Almada-Negreiros

POETA D'ORPHEU

FUTURISTA

TUDO

Fontes

2008-03-01T04:13:00.000-08:00

Para a elaboración desta unidade didáctica consultáronse, entre outras, as seguintes fontes:

Fontes en formato dixital:

Álbum de mulleres

AMADO CARBALLO, Luís: O Galo, 192o. Na Biblioteca Virtual da Real Academia Galega.

AMADO CARBALLO, Luís: Proel, 1927. Na Biblioteca Virtual da Real Academia Galega.

Biblioteca Virtual da RAG (Real Academia Galega).

Biblioteca Virtual Galega da Universidade da Coruña.

Colección de arte Caixa Galicia

Colección de arte Caixa Nova

Cultura Galega

De catro a catro. Versión dixital comentada a cargo de Anxo González Guerra e Vitoria Ogando Valcárcel. (Impresdindible)

Fotos de Brigantium

Fundació GALIZA SEMPRE (160 anos de nacionalismo)

Galipedia

A história da Galiza

Literatura Galega na Galipedia

MANUEL ANTONIO: De catro a catro, 1928. Na Biblioteca Virtual Galega.

Maruja Mallo, a gran transgresora do 27, traballo colaborativo dos Blogues das Bibliotecas Escolares Galegas en prol da IGUALDADE.

Museo Quiñones de León (Pinacoteca)

Real Academia Galega

TAVARES MALEVAL, María do Amparo: Saudosismo e Neotrovadorismo (Afonso Lopes Vieira, Ghilherme de Almeida e Álvaro Cunqueiro)

As uvas na solaina

Vicente Huidobro

Fontes en formato papel:

AMADO CARBALLO, Luís: Obra Completa, Editorial Galaxia, Biblioteca Básica da Cultura Galega, Vigo, 1983.

BERNÁRDEZ, Carlos L.: De catro a catro de Manuel Antonio, Edicións do Cumio, Madrid, 1991. (Impresdindible)

GÓMEZ SÁNCHEZ, Anxo e QUEIXAS ZAS, Mercedes: Historia Xeral da Literatura galega, Edicións A Nosa Terra, Vigo, 2001.

GONZÁLEZ, Helena: De catro a catro Manuel Antonio, Sotelo Blanco Edicións, A Coruña, 1993. (Impresdindible)
MORENO, Mª Victoria e RÁBADE, Xesús: Literatura Século XX iniciación universitaria, Editorial Galaxia / Ediciones SM, Madrid, 1985.

MORENO, Xosé María e MOURIÑO, Xabier: ANAIS Bacharelato Lingua galega e literatura. A Literatura; Editorial Galaxia; Vigo, 2001.

NIETO PAZÓ, Agustín e TROITIÑO FRAIZ, Xosé: Lingua Galega e Literatura 2º Bacharelato, Grupo Anaya, 2001.

PENA, Xosé Ramón: Luís Amado Carballo, Ediciones Nos, A Coruña, 1982.

PENA, Xosé Ramón: Manuel Antonio e a vangarda, Sotelo Blanco Edicións, A Coruña, 1996. (Impresdindible)

RODRÍGUEZ FER, Claudio: Comentarios de textos contemporáneos, Edicións Xerais de Galicia, Salamanca, 1992.

RODRÍGUEZ FER, Claudio: Poesía Galega Crítica e metodoloxía, Edicións Xerais de Galicia, Madrid, 1989.

VILAVEDRA, Dolores: Historia da Literatura Galega, Editorial Galaxia, Vigo, 1999.

VV. AA.: Comentario de textos literarios, Alhena Ediciones, Madrid, 1986.

VV. AA.: Lingua e Literatura 2º Bacharelato, Promocións Culturais Galegas, Vigo, 2003.

VV. AA.: Lingua e literatura galega 2º Bacharelato, Xerais, Vigo, 2003.

VV. AA.: Literatura do século XX, Vía Láctea, A Coruña, 1988.

VV. AA.: Literatura Galega 3º BUP, Edicións Xerais de Galicia, 1991.

VV. AA.: Literatura Galega Século XX, Edicións A Nosa Terra, Vigo, 2001.

VV. AA.: Xanela Literatura 4º ESO, Produccións Culturais Galegas, Vigo, 2001.

VV. AA.: Manifesto Ultraísta

2008-03-01T03:47:00.000-08:00

ULTRA

Nós os ultraístas -nesta época de mercachifles que exhiben corazóns disecados e plasman o rostro en entroidos de carantoñas- queremos desanquilosar a arte. Lícito e envexable como calquera outro pracer é o que motivan as palabras eficazmente trabadas, mais cómpre convir no absurdo de honrar os que o venden, traficando con fracas insulseces e trampas antiquísimas. A nosa arte require [...] descubrirlle facetas insospeitadas ao mundo. Sintetizamos a poesía no seu elemento primordial: a metáfora, á que lle concedemos unha máxima independencia, alén dos xoguiños daqueles que comparan entre si cousas de forma semellante, equiparando un circo á lúa. Cada verso dos nosos poemas posúe unha vida individual e representa unha visión inédita. O Ultraísmo pronpende deste xeito á formación dunha mitoloxía emocional e variable. Os seus versos que exclúen o exceso de palabras baleiras de contido e as vitorias baratas conseguidas mediante o malgasto de palabras exóticas, teñen a contextura decisiva dos marconigramas. Retrouso ...Lanzamos PRISMA para democratizar esas normas. Adornamos de poemas as rúas, iluminamos con lámpadas verbais o noso camiño, cinguimos os vosos muros con rubideiras de versos: Que eles izados coma berros, vivan a momentánea eternidade de todas as cousas, e sexa comparable a súa beleza dadivosa, e transitoria, á dun xardín vislumbrado á música desparramada por unha aberta xanela e que colma toda a paisaxe.

Jorge Luis Borges
Guillermo Juan
Eduardo González Lanuza
Guillermo de Torre

Lorca escritor en galego

2008-03-01T03:03:00.000-08:00

Existiu unha relación fluída entre os vangardistas galegos e os doutras literaturas peninsulares, como mostra conservamos o seis poemas galegos de Lorca datados en 1935, máximo representante da Xeración do 27 española, que homenaxea deste xeito os cancioneiros.

[Lorca na universidade de Columbia en Nova York]

Especial difusión ten na actualidade o "Madrigal á cibdá de Santiago" que co título de "Chove en Santiago" popularizou o grupo Luar na lubre no disco Cabo do mundo (1999) baseándose na música realizada por Alberto Gambino.

No blog De sons podes atopar estes poemas e diversas versións coas que foron musicados, paga moito a pena.

MADRIGAL Á CIBDÁ DE SANTIAGO

Chove en Santiago
meu doce amor.
Camelia branca do ar
brila entebrecida ô sol.

Chove en Santiago
na noite escrura.
Herbas de prata e de sono
cobren a valeira lúa.

Olla a choiva pola rúa,
laio de pedra e cristal.
Olla o vento esvaído
soma e cinza do teu mar.

Soma e cinza do teu mar
Santiago, lonxe do sol.
Agoa da mañán anterga
trema no meu corazón.

__________________________

ROMAXE DE NOSA SEÑORA DA BARCA

¡Ay ruada, ruada, ruada
da Virxen pequena
e a súa barca!

A Virxen era pequena
e a súa coroa de prata.
Marelos os catro bois
que no seu carro a levaban.

Pombas de vidro traguían
a choiva pol-a montana.
Mortos e mortos de néboa
pol-as congostroas chegaban.

¡Virxen, deixa a túa cariña
nos doces ollos das vacas
e leva sobró teu manto
as foles da amortallada!

Pol-a testa de Galicia
xa ven salaiando a i-alba.
A Virxen mira pra o mar
dendá porta da súa casa.

¡Ay ruada, ruada, ruada
da Virxen pequena
e a súa barca!

__________________________

CANTIGA DO NENO DA TENDA

Bos Aires ten unha gaita
sobro do Río da Prata,
que a toca o vento do norde
coa súa gris boca mollada.
¡Triste Ramón de Sismundi!
Aló, na rúa Esmeralda,

basoira que te basoira
polvo d’estantes e caixas.
Ao longo das rúas infindas
os galegos paseiaban
soñando un val imposibel
na verde riba da pampa.

¡Triste Ramón de Sismundi!
Sinteu a muiñeira d’agoa
mentras sete bois de lúa
pacían na súa lembranza.
Foise pra veira do río,
veira do Río da Prata.

Sauces e cabalos múos
creban o vidro das ágoas.
Non atopou o xemido
malencónico da gaita,
non víu o imenso gaiteiro
coa boca frolida d’alas;

triste Ramón de Sismundi,
veira do Río da Prata,
víu na tarde amortecida
bermello muro de lama.

__________________________

NOITURNIO DO ADOLESCENTE MORTO

Imos silandeiros orela do vado
pra ver ô adolescente afogado.
Imos silandeiros veiriña do ar,
antes que ise río o leve pro mar.

Súa i-alma choraba, ferida e pequena
embaixo os arumes de pinos e d'herbas.
Agoa despenada baixaba da lúa
cobrindo de lirios a montana núa.

O vento deixaba camelias de soma
na lumieira murcha da súa triste boca.
¡Vinde mozos loiros do monte e do prado
pra ver o adoescente afogado!

¡Vinde xente escura do cume e do val
antes que ise río o leve pro mar!
O leve pro mar de curtiñas brancas
onde van e vên vellos bois de ágoa.

¡Ay, cómo cantaban os albres do Sil
sobre a verde lúa, coma un tamboril!
¡Mozos, imos, vinde, aixiña, chegar
porque xa ise río mó leva pra o mar!

__________________________

CANZÓN DE CUNA PRA ROSALÍA DE CASTRO MORTA

¡Érguete, miña amiga,
que xa cantan os galos do día!
¡Érguete, miña amada,
porque o vento muxe, coma unha vaca!

Os arados van e vén
dende Santiago a Belén.
Dende Belén a Santiago
un anxo ven en un barco.
Un barco de prata fina
que trai a door de Galicia.
Galicia deitada e queda

transida de tristes herbas.
Herbas que cobren teu leito
e a negra fonte dos teus cabelos.
Cabelos que van ao mar
onde as nubens teñen seu nidio pombal.

¡Érguete, miña amiga,
que xa cantan os galos do día!
¡Érguete, miña amada,
porque o vento muxe, coma unha vaca!

__________________________

DANZA DA LÚA EN SANTIAGO

¡Fita aquel branco galán,
olla seu transido corpo!
É a lúa que baila
na Quintana dos mortos.

Fita seu corpo transido
negro de somas e lobos.

Nai: a lúa está bailando
na Quintana dos mortos.

¿Quén fire potro de pedra
na mesma porta do sono?

¡É a lúa! ¡É a lúa
na Quintana dos mortos!

¿Quen fita meus grises vidros
cheos de nubens seus ollos?

¡É a lúa! ¡É a lúa
na Quintana dos mortos!

Déixame morrer no leito
soñando con froles dóuro.

Nai: a lúa está bailando
na Quintana dos mortos.

¡Ai filla, co ar do céo
vólvome branca de pronto!

Non é o ar, é a triste lúa
na Quintana dos mortos.

¿Quén brúa co-este xemido
dímenso boi melancónico?

¡Nai: É a lúa, a lúa
coronada de toxos,
que baila, e baila, e baila
na Quintana dos mortos!

HUIDOBRO, Vicente: Manifesto creacionista

2008-03-01T02:13:00.000-08:00

(Fragmentos)

Época de creación

Debemos crear.
O home xa non imita. Inventa, engádelles aos feitos do mundo, nados no seo da Natureza, feitos novos nados na súa cabeza: un poema, un cadro, unha estatua, un barco a vapor, un coche, un aeroplano...
Debemos crear.
Velaquí o signo da nosa época.
O home dos nosos días rompeu a casca das aparencias e sorprendeu o que había dentro.
A poesía non debe imitar os aspectos das cousas senón seguir as leis construtivas que forman a súa esencia e que lle dan a independencia propia de todo o que é.
Inventar consiste en facer que as cousas que se atopan paralelas no espazo se atopen no tempo ou viceversa, e que ao se uniren amosen un feito novo.
O conxunto dos diversos feitos novos unidos por un mesmo espírito é o que constitúe a obra creada.
[...]

Non serviam

E velaquí que unha boa mañá, despois dunha noite de fermosos soños e delicados pesadelos, o poeta érguese e bérralle á nai Natureza: Non serviam.
Con toda a forza dos seus pulmóns, un eco tradutor e optimista repite na distancia: "Non te hei servir".
[...]
O poeta, en plena conciencia do seu pasado e do seu futuro, lanzaba ao mundo a súa declaración de independencia fronte á Natureza.
Xa non quere servila máis en calidade de escravo.
O poeta dille ao seu irmán: "Ata agora non fixemos outra cousa que imitar o mundo nos seus aspectos, non creamos nada. Que saíu de nós que non estivese antes parado perante nós, rodeando os nosos ollos, desafiando os nosos pés ou as nosas mans?
[...]
"Aceptamos, sen maior reflexión, o feito de que non pode haber outras realidades que as que nos rodean, e non pensamos que nós tamén podemos crear realidades nun mundo noso, nun mundo que espera a súa fauna e a súa flora propias. Flora e fauna que só o poeta pode crear, por ese don especial que lle deu a mesma nai natureza a el e unicamente a el".
Non serviam. Non hei de ser o teu escravo, madre Natureza; hei ser o teu amo. Serviraste de min; está ben. Non quero e non podo evitalo; mais hei tamén me hei servir de ti. Eu terei as miñas árbores que non serán coma as túas, terei as miñas montañas, terei os meus ríos e os meus mares, terei o meu ceo e as miñas estrelas.
E xa non me vas poder dicir: "Esa árbore está mal, non me gusta ese ceo..., os meus son mellores".
Eu respondereiche que os meus ceos e as miñas árbores son os meus e non os teus e que non teñen por que parecerse. [...] Xa escapamos da túa trampa.
Adeus, velliña encantadora; adeus, nai e madrasta, non renego nin te maldigo polos anos de escravitude ao teu servizo. Eles foron a máis fermosa ensinanza. O único que desexo é non esquecer nunca as túas leccións, pero xa teño idade para andar só por estes mundos. Polos teus e polos meus.
E unha nova era comeza. Ao abrir as súas portas o xaspe, finco un xeonllo na terra e saúdote moi respectuosamente.

O creacionismo

[...]
O realizado na mecánica tamén se fixo na poesía. Direivos que entendo por poema creado. É un poema no que cada parte constitutiva, e todo o conxunto, amosa un feito novo, independentemete do mundo externo, desligado de calquera outra realidade que non sexa a propia, xa que toma o seu posto no mundo como un fenómeno singular, á parte e distinto dos demais fenómenos.
O devandito poema é algo que non pode existir senón na cabeza do poeta. E non é fermoso porque lembre algo, non é fermoso porque nos lembre cousas vistas, á súa vez fermosas, nin porque describa fermosas cousas que poidamos chegar a ver. É fermoso de seu e non admite termos de comparación. E tampouco pode ser concibido fóra do libro.
Nada é semellante a el no mundo externo; fai real o que non existe [...].
Un poeta debe dicir aquelas cousas que nunca se ía dicir sen el.
[...]
O poema creacionista componse de imaxes creadas, de situacións creadas, de conceptos creados; non escatima ningún elemento da poesía tradicional, agás que nel os devanditos elementos son integramente inventados, sen se preocupar en absoluto da realidade nin da veracidade anteriores ao acto de realización. [...]

Vicente HUIDOBRO

Manuel Antonio

2008-03-01T02:03:00.000-08:00

Manuel Antonio Pérez Sánchez foi plenamente consciente de que asumía o papel de renovador e reflexionou sobre a poesía anterior, buscando nas máis diversas fontes ata que atopou o seu camiño. Tentou reconstruír unha visión totalizadora do mundo, unha cosmovisión que se inscribe nas coordenadas da concepción da poesía como forma de coñecemento.

Prosa de Manuel Antonio

Dentro da produción literaria do autor ocupan un papel especial dous textos en prosa que seguen as coordenadas da literatura rupturista das proclamas de vangarda:
- O manifesto Máis Alá, 1921. Escrito por el e asinado tamén polo debuxante Álvaro Cebreiro.
- Prólogo dun libro de poemas que ninguén escribiu.
Ambos son considerados manifestos en canto comparten o espírito de provocación e son miméticos a respecto dos manifestos de vangarda internacionais.

Características da poesía de Manuel Antonio

- Ruptura formal: versolibrismo, ausencia de rima e dos signos de puntuación.
- Disposición libre da tipografía.
- Emprego de tecnicismos, neoloxismos e estranxeirismos.
- Ausencia de fío argumental.
- Sucesión de imaxes de carácter creacionista nas que o termo real non garda relación co termo imaxinario.
- Presenza recorrente de motivos como: o mar no que proxecta o seu ánimo o poeta; o paso do tempo; e unha vivencia da condición humana en clave existencial.

Elementos do Creacionismo en Manuel Antonio:

- Emprego de voces estranxeiras: alemán, inglés, fran-cés, pe-ro nunca do español. A introdución dos estranxeirismos é propia do cosmopolitismo da vangarda e ten a explicación biográfica nas súas viaxes.
- Utilización dos termos da linguaxe científica (influencia do Futurismo).
- Busca da imaxe epatante, mesmo introducindo un discurso realista, ou coloquial, en determinados momentos.
- Introdución no poema de variados discursos, algúns extra-poéticos: clave en morse "S.O.S."; fragmentos de cantigas popula-res; fórmulas químicas, o que lle dá ao poema unha sensación de crebacabezas.
- Ausencia de ritmo, herdo das vangardas que propugnaban unha ruptura coa musicalidade dos poetas precedentes.

Obra poética

- Con anacos do meu interior, 18 poemas escritos entre 1918 e 1920. É un libro de transición cara ao vangardismo, sen temática definida, pero cun predominio constante da noite, a soidade, a inquedanza polo destino, polo descoñecido e o porvir.

- Foulas, 28 poemas datados entre 1922 e 1925. Continúa o proceso de asunción da estética vangardista. Non ten unha temática homoxénea, malia a aparición de imaxineria mariñeira. Un mar visto desde a costa, previo á travesía de De catro a catro.

- De catro a catro, 19 poemas, aínda que editado en 1928, foi escrito durante a súa navegación co "Constantino Candeira", como o manifesta o autor no manuscrito (1926-27). Foi o único libro publicado en vida do autor. A obra reflicte o proceso da viaxe marítima, seguindo unha liña temporal. Comeza con "Intencións" onde o poeta anuncia que vai comezar a singradura, e amósase ilusionado ante unha nova experiencia. Continuan 17 poemas nos que se manifesta unha vivencia interna do mar, e unha experiencia íntima en contacto co cosmos que o rodea. No medio da navegación hai unha escala en terra, os poemas 8 e 9, "Recalada" e "Navy bar". Remata a viaxe cunha volta á terra, o poema "Adeus" é a súa despedida saudosa que significa o regreso á vila natal, que será o seguinte poemario: Viladomar.
Este proceso axústase a unha estrutura mítica, o suxeito abandona o mundo coñecido e protector da beiramar -ao que volve rematada a navegación- pero a travesía ofrécelle un conxunto de vivencias que debe descifrar. O poeta, co-mo Ulises, realiza unha navegación iniciática, percorrendo o mesmo itinerario: Abandono do coñecido. Aventura, abrirse ao novo. Regreso renovado pola experiencia. O universo simbólico da aventura interior do suxeito vén manifestada por varios símbolos: o mar (simboliza a vida), o barco (representa o poeta, o eu lírico que comeza a viaxe), a proa (significa o futuro), o ronsel (simboliza o pasado), o mastro (dálle ánimos para continuar a travesía), o leme (representa o rumbo definido, o vento (simboliza o dinamismo), etc.
Este libro presenta unha tripla orixinalidade:
- Lingüística ao introducir cultismos inéditos na nosa literatura e introducir o léxico da navegación.
- Temática en canto que presenta o mar desde o propio mar conformando unha paisaxe ata daquela descoñecida.
- Formal no tratamento rupturista e nas imaxes vangardistas.
A pegada creacionista neste libro é grande pero existen algunhas características que afastan o libro do vangardismo, como o carácter unitario do poema e a anulación da distancia entre o obxecto poético e o suxeito lírico.

Sempre...e máis dispois, 7 poemas un argumento unitario e personaxe común: Xan, emigrante en Bos Aires. A temática rural contraponse ao mundo moderno. Usa imaxes tipográfico-visuais na liña dos caligramas cubistas e creacionistas. Rómpese a orde habitual de lectura e do verso.

Viladomar, 6 poemas de 1928. Temática ligada á de De catro a catro, pero focalizando o remate da singradura na terra. O eu poético reflexiona sobre o seu papel no universo, o paso do tempo, a morte. Hai ruptura formal co anterior e os poemas teñen regularidade métrica e discurso lóxico, aínda que imaxes vangardistas.

Le agora estes textos de Manuel Antonio como mostra do seu labor literario:

Manifesto "Máis alá"

Intencións

SÓS

Navy bar

Chove na Cidade e Chove na Aldea

O cine das vangardas

2008-03-01T01:53:00.000-08:00

[Famoso fotograma de Le retour a la raison, de Man Ray, 1923.]

A época das vangardas vai ser ao mesmo tempo escenario do desenvolvemento dunha nova arte, o cine.

A posibilidade de conservar as imaxes en movemento resulta irresistible para os principais representantes destas novas estéticas.

Especialmente interesantes son as obras de tres autores surrealistas (clica nos enlaces para ir a cadansúa entrada):

Man Ray

Marcel Duchamp

Luis Buñuel

Tendencias da poesía galega de vangarda

2008-03-01T01:44:00.000-08:00

[Carlos Maside: Muller de camiño, 1934]

Sinalamos dúas tendencias de vangarda na poesía galega cos seus principais representantes:

* A vangarda plena – Con dúas propostas novidosas:
- Unha relacionada co Creacionismo (Manuel Antonio).
- E outra relacionada co Surrealismo (Cunqueiro).

* A vangarda matizada – Entronca coa tradición a través de dúas correntes:
- O Neotrobadorismo (Bouza Brey e Álvaro Cunqueiro).
- O Hilozoísmo ou Imaxinismo (Amado Carballo).

Convén lembrar que ao carón destas direccións temos que situar o Neovirxilianismo que non está considerada por moitos como unha corrente vangardista.

Tamén debemos sinalar que a liña de esteticismo representada por Luís Pimentel non se recolle aquí porque adoita estudarse coa poesía de posguerra.

A partir de agora estudaremos as especificidades de cada unha delas. Sigue os enlaces:

Creacionismo

Surrealismo

Hilozoísmo

Neotrobadorismo

Bouza Brey - Lelías ó teu ouvido

2008-03-01T01:41:00.000-08:00

Fermín Bouza Brey é un poeta investigador da linguaxe, que pon o centro na perfección da palabra e no seu valor musical.

Nao senlleira é o libro emblemático da súa poesía e o iniciador do neotrobadorismo. Componse de 20 poemas onde se pode ver o primeiro como unha declaración de principios ou intencións. Libro de temática variada vai estar estructurado en base a procedementos formais. Estas temáticas son: neotrobadorismo, temática mariñeira, cantigas cívicas de afirmación nacionalista e tres elexías.

Nos poemas neotrobadoristas copia os seguintes procedementos da cantiga de amigo: conserva o enunciador lírico feminino, emprega o paralelismo como forma estrutura-do-ra do poema; o refrán; léxico dos cancioneiros e certo medievalismo onomástico.

Seitura ve a luz en 1935, unha obra continuadora en moitos aspectos da súa produción anterior.

Foron moitos os continuadores da poética que comenzou Bouza Brey: Cunqueiro, Carballo Calero, Filgueira Valverde, os irmáns Álvarez Blázquez, Díaz Jácome, Blanco Amor, etc. Mesmo nos nosos días atopamos a Luz Pozo Garza, Manuel Cuña Novás, Manuel María, Uxío Novoneyra, Bernardino Graña, Xavier Seoane. E non hai que esquecer a influencia das cantigas satíricas en Celso Emilio Ferreiro.

LELÍAS Ó TEU OLVIDO

O pumariño da noite quer froitificar estrelas
o tanxer desta cantiga é o sinal para acendelas...
-¡ai, meu amor!-
... é o sinal para acendelas.

Agárdanos na ribeira, sob o descordo do mar,
no seo dos cons, o leito de herbiñas de namorar...
-¡ai, meu amor!-
... de herbiñas de namorar.

As nove ondas do ensoño espreitan co seu engado
pra enguedellar a toleira desta noite de noivado.
-¡ai, meu amor!-
... desta noite de noivado.

Así ó fontegal da espranza, antes de que saia o día
iremos enguedellados catar a flor da auga fría...
-¡ai, meu amor!-
... catar a flor da auga fría.

¡Ó alén! que no pumariño madurecen os luceiros,
nosos dous corazóns bailan tolos nos ledos turreiros,
¡Ai, meu amor!

no labradío das ondas albea a flor do luar
lámpada para o teu leito de herbiñas de namorar...
¡Ai, meu amor!

Se algún malfado nos fere, axotaremos o mal
a bicos, ouh caramiña dun virxe caramiñal...
-¡ai, meu amor!- ...
dun virxe caramiñal.

Fermín Bouza Brey: Nao senlleira, 1933.

* Despois de leres o poema, sinala os procedementos que o relacionan coas cantigas de amigo medievais.

Amado Carballo - Taberna

2008-03-01T00:52:00.000-08:00

[Fotografía de Nrbelex]

TABERNA

Chove fóra. Nas pozas
aboia a luz do gas.
Na lameira da rúa
entérrase un cantar.

Mariñeiros de Amberes,
de Cork e Rotterdam...
O acordeón borracho
fala inglés, alemán...

Na folla do coitelo
fuxe a luz cal no mar.

* Este texto de Luís Amado Carballo pertence á súa obra Proel (1927).

Amado Carballo realiza unha lírica a medio camiño entre a tradición e as vangardas achegada á terra, á nosa paisaxe propia. Sinala nesta composición que elementos poderiamos dicir que son tradicionais e cales vangardistas.

Amado Carballo - O galo

2008-03-01T00:30:00.000-08:00

O Galo

Abrell'as portas ao día
co-a chave do teu cantar
que xa na fonte da Lua
está lavada a mañán.

Bótall'o teu aturuxo
a paisaxe dend'o val
qu'o gran balbo das estrelas
cairá serodio no mar.

O campo cheo de frío
busca un anaco de sol,
alcéndelle unha fogueira
co lume da tua voz.

...........Amado Carballo, O galo, 1928.

Este poema, que ademais lle dá título ao libro, agacha unha coidada elaboración baixo a súa aparente simplicidade.

1. Fíxate na súa musicalidade, sinala en que elementos reside esta característica.
2. No hilozoísmo hai unha humanización dos elementos da natureza, neste poema mediante que recurso estilístico se leva a cabo. Sinala os versos en que podemos atopar esta característica.
3. Sinala algunha ou algunhas características que atopes na composición que che permitan afirmar que estamos diante dunha composición da época das vangardas e non de ningún momento anterior da nosa historia literaria.

Cunqueiro - No niño novo do vento

2008-03-01T00:07:00.000-08:00

No niño novo do vento
hai unha pomba dourada,
meu amigo!
Quén poidera namorala!

Canta ao luar e ao mencer
en frauta de verde olivo.
Quén poidera namorala,
meu amigo!

Ten áers de frol recente,
cousas de recén casada,
meu amigo!
Quén poidera namorala!

Tamén ten sombra de sombra
e andar primeiro de río.
quén poidera namorala,
meu amigo!

Álvaro Cunqueiro, Cantiga nova que se chama Riveira, 1933.

* Le este poema neotrobadorista de Álvaro Cunqueiro, se queres, podes ir a Son de poetas e escoitar como o musicaron Luís Emilio Batallán e Amancio Prada.

* Cal é o tema da composición?

* Quen é a voz poética? Esta voz poética é a mesma que nas cantigas de amigo medievais?

* Que recursos estilísticos che permiten asegurar que se trata dunha composición neotrobadoresca?

Bernardino Graña: O gato da tasca mariñeira

2008-03-01T00:03:00.000-08:00

[Fotografía de Doozzle]

O GATO DA TASCA MARIÑEIRA

Aquí non hai silencio porque hai homes
falan os homes falan
aquí non pasa o vento esa fantasma
os homes falan falan
e fórmase outro vento outro rebumbio
unha fantasma feita deste fume
este fumar sen tino estas palabras
e pasa un suave gato que é da casa.

Beben viño coñac
berran discuten contan chistes mascan
un pouco de xamón tal vez chourizo
o gato ulisca cheira mira agarda
vai á cociña ven ao mostrador quixera
un anaquiño de boa carne un chisco
de tenrura algún queixo unha migalla.

Aquí non hai vagadas nin roncallos
non se ven os cabezos nin as praias
o taberneiro bole saúda cobra serve fala
cambea mil pesetas chama á muller a berros
e contesta ao teléfono ás chamadas
e os homes berran moito cheos de ira
e rin e danse a man e nada pasa.

O gato calandiño ergue as orellas
ten maino tan suavísimo sen gana
cruza por entre as pernas entre as botas
altas botas de caucho contra as augas co seu rabo
arrequichado e duro e tan el calma
e aquí non hai silencio que hai vinte homes
e están ben lonxe os mares que arrebatan.

Se acaso o gato mira os ollos do home
guicha en suspenso escoita en paz agacha
unha orelliña aguda e indiferente
lambe teimudo e calmo unha das patas
e se acaso durmiña e abre un ollo
e ve que os homes beben fuman discuten moito non se cansan
de ensaladilla callos mexilóns anchoas
e viño e viño e viño tinto e branco en tantas tazas
e esgarran cospen entran saen empuxan brindan cantan
e a radio está acendida e óese música
e o gato pasa indemne comprendendo tan costume son os homes
no se espanta.

Bernardino, GRAÑA: Profecía do mar, 1966.

A xeración das vangardas

2008-03-01T00:01:00.000-08:00

[Carlos Maside: Bosquexo preparatorio, 1931]

A xeración de autores seguinte á Xeración das Irmandades e do Grupo Nós recibe varios nomes:

Xeración de 1925 - Novecentistas - Xeración das Vangardas

* Características comúns aos membros da xeración

1. A maioría nacen ao redor do ano 1900.

2. Promoveron a creación do Seminario de Estudos Galegos.

3. Tiveron un papel decisivo na formación do Partido Galeguista.

4. Algúns morreron moi novos e os superviventes estiveron marcados polo drama da Guerra Civil.

5. Incorporaron á literatura galega as vangardas literarias europeas, mais non todos poden ser considerados vangardistas.

* Características dos vangardistas galegos

1. Teñen unha traxectoria semellante á dos vangardistas españois (empresas editoriais breves, revistas de “combate”...).

2. Revélanse contra un pasado cultural mais non se libertan completamente del.

3. En canto á utilización do idioma parten dunha postura de sincretismo.

5. Non é doado situar os autores nun ou noutro movemento de vangarda porque a maioría deles se poderían inscribir en varias liñas de –ismos á vez.

6. As relacións co grupo Nós foron estreitas e a figura de Risco exerceu sobre eles unha notable influencia.

Os caligramas

2008-02-13T12:56:00.000-08:00

Denominamos caligrama a aquela creación literaria na que a tipografía, caligrafía ou texto manuscrito se dispón de tal xeito que se crea unha imaxe visual que remite ao contido expresado lingüisticamente polas palabras.

Guillaume Apollinaire.

No século XX, o caligrama apareceu como unha composición característica das vangardas de comezos de século e máis concretamente co cubismo, creacionismo e ultraísmo, de tal xeito que o cubista Guillaume Apollinaire, famoso creador deste tipo de composicións, pasou a ser considerado o pai dos caligramas, seguido do creacionista chileno Vicente Huidobro.

Mais non debemos esquecer que o caligrama se remonta xa á cultura grecorromana, concretamente ao século I a.C. Na seguinte presentación poderás ver exemplos da historia dos caligramas:

Caligramas

View more presentations from lourdes.domenech.

Nestoutra presentación poderás ver unha selección de caligramas e colaxes realizada por alumnos e alumnas do IES de Porto do Son.

Escolma de caligramas e colaxes IES de Porto do Son

View more presentations from Román Landín.

E aquí tes un vídeo feito a partir dos caligramas elaborados polos alumnos do IES Pino Manso( O Porriño) en Educación Plástica e Visual para a exposición sobre o Mar, coincidendo co Salón do LIbro Infantil e Xuvenil de Pontevedra(curso 2008-2009).

Podes ver tamén a galería de caligramas da Wikimedia Commons, lembra que podes utilizar legalmente as imaxes dese proxecto para as túas creacións académicas e artísticas sempre e cando cites a fonte.

Agora podédesvos animar a facer unha exposición propia de caligramas no voso centro.